Από το προσωπικό site της Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπεύτριας Σοφίας Χατζηδημητρίου Talking cure

1. Τί συμβολίζει για τον παιδικό κόσμο ο Άγιος Βασίλης; Ο μύθος σχετίζεται με το κλίμα και τα συναισθήματα των ημερών;

Ο Άγιος Βασίλης, όπως έχει συμβολοποιηθεί παγκοσμίως, με την κόκκινη στολή του και την άσπρη γεννειάδα του είναι στα μάτια των παιδιών αρωγός, άγγελος αφθονίας και πληρότητας, όπως και κάποιος του οποίου ο ρόλος είναι ακριβώς το να μπορεί να ακούει, να αφουγκράζεται και να ικανοποιεί τις ανάγκες των παιδιών. Είναι ο Άγιος Βασίλης της καλής ζωής, της ζεστασιάς, της διασκέδασης, της αγάπης, της έκπληξης και – ας μην ξεχνάμε βέβαια – και της απόλαυσης που το γνωστό αεριούχο ποτό, που πρωτοσυνέστησε την εικόνα αυτού του Άγιου Βασίλη, προβάλλει και υπόσχεται.

Ενόσω αυτοί είναι οι συμβολισμοί γύρω απ’τον παγκόσμιο τώρα πια Άγιο Βασίλη που οι περισσότεροι από εμάς ενήλικες μοιραζόμαστε και αντιλαμβανόμαστε, το πώς θα χρησιμοποιήσει και θα μεταλλάξει αυτόν τον συμβολισμό ένα παιδί στον εσωτερικό του ψυχισμό είναι μια διαφορετική ιστορία. Για το κάθε παιδί ξεχωριστά και βάσει της ψυχοδυναμικής του εξέλιξης και κατάστασης, ο Άγιος Βασίλης θα έχει κάποιο μοναδικό νόημα, άλλες φορές ισχυρό κι άλλες πιο αδιάφορο. Αυτό εξαρτάται απόλυτα από τις ανάγκες του παιδιού να επενδύσει σε ένα μύθο κομμάτια του ψυχισμού του και ως εκ τούτου να τον χρησιμοποιήσει για να εκτονώσει, να εκφράσει, να φαντασιώσει και να εκδραμματίσει πτυχές της εσωτερικότητάς του.

2. Ο μύθος του Αϊ Βασίλη σχετίζεται και με την εξοικείωση των παιδιών με αρχές και νοήματα που η γνωστική και νοητική ικανότητα τους δεν επιτρέπει να γνωρίζουν; Αποτελεί δηλαδή έναν εύκολο τρόπο για να αντιληφθούν τα παιδιά έννοιες όπως η αγάπη, η φιλανθρωπία, η ειρήνη κτλ;

Δεν θα έλεγα πως τα παιδιά στηρίζονται ή περιμένουν από το μύθο του Άγιου Βασίλη για να αντιληφθούν νοήματα όπως η αγάπη, η φιλανθρωπία και η ειρήνη. Βασικά, δεν θα έλεγα καν πως οι μύθοι από μόνοι τους έχουν μια τέτοια δύναμη και ιδιότητα σε τόσο μικρές ηλικίες, μιας και τα παιδιά έρχονται σε επαφή με το μύθο μέσω του ατόμου που τους τον μεταφέρει κι όχι αυτόβουλα, εφόσον δεν διαβάζουν ακόμα. Αργότερα, όταν το παιδί μπορεί να διαβάσει, τότε μπορεί και να συνδεθεί πιο αυτόνομα με τους μύθους και το εκάστοτε περιεχόμενό τους, το οποίο ομολογουμένως μπορεί να έχει μεγάλο αντίκτυπο στον ψυχισμό ενός παιδιού. Είναι σημαντικό όμως να κατανοήσουμε πως ο μύθος αλλιλεπιδρά με τους αναγνώστες του και παράγει ένα εντελώς μοναδικό αποτέλεσμα κάθε φορά. Ο μύθος φέρει σύμβολα στα οποία το παιδί προβάλλει δικές του φαντασίες, εικόνες, προσδοκίες, ανάλογα με τα βιώματα της ζωής του και τα δικά του εσωτερικά σύμβολα. Άρα, η σχέση μύθου και παιδιού είναι μια σχέση διαλεκτική, στην οποία όμως παρεμβάινει καθοριστικά ο γονιός με την δική του προσωπική ερμηνεία όταν το παιδί ακόμα δεν μπορεί να διαβάσει.

Τα παιδιά διδάσκονται αξίες όπως η αγάπη και η γενναιοδωρία από το περιβάλλον τους, από τον τρόπο που σχετίζονται οι ενήλικες γύρω τους μεταξύ τους αλλά και με το παιδί και από τον τρόπο με τον οποίο προβάλλουν και ερμηνεύουν οι ενήλικες αυτοί – συνήθως κηδεμόνες – το μύθο του Άγιου Βασίλη ή τον οποιονδήποτε άλλο μύθο. Ένας γονιός ευαίσθητος και τρυφερός θα παρουσιάσει τον Άγιο Βασίλη ίσως σαν έναν κοινωνικό αρωγό για όλα τα παιδάκια του κόσμου και θα εκμεταλλευτεί το μύθο για να διδάξει αξίες όπως το μοίρασμα, την ενσυναίσθηση, την αγάπη, την προσφορά. Κάποιος άλλος γονιός ενδεχομένως πιο κυνικός ίσως να μην σταθεί σε αυτές τις πλευρές του μύθου, αλλ’ αντ’αυτού, τον ξεγυμνώσει παρουσιάζοντας στο παιδί έναν κόσμο λιγότερο ονειρικό. Κάποιος δε τρίτος γονιός, θα μπορούσε να πει στο παιδί του πως ο Άγιος Βασίλης δεν θα σου φέρει το παιχνίδι που ζήτησες γιατί δεν είσαι καλό παιδί και ως εκ τούτου να προβάλλει στην εικόνα του Άγιου Βασίλη έναν αυστηρό και τιμωρητικό γονιό. Εύλογα, όλες αυτές οι διαφορετικές ερμηνίες του ίδιου μύθου θα δημιουργήσουν και διαφορετικές εσωτερικές εικόνες γι’αυτόν.

3. Πρέπει να πούμε στα παιδιά ότι ο Άγιος Βασίλης δεν υπάρχει και γιατί; Η πίστη σε μύθους μπορεί να έχει αρνητικά αποτελέσματα στην παιδική ψυχή; Και η κατάρριψη αυτών των μύθων ποιά αποτελέσματα μπορεί να έχει στον παιδικό ψυχισμό;

Κανένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν έχουν οι μύθοι στον παιδικό ψυχισμό, παρά μόνο αν χρησιμοποιούνται με έναν τρόπο για να αποποιηθούν ή να στρεβλώσουν την πραγματικότητα, κάτι που θα συνέβαινε μόνο σε περιβάλλον βαρειά ψυχοπαθολογικό με ψυχωσικά στοιχεία. Αν δηλαδή ο ίδιος ο γονιός δυσκολεύεται να ξεχωρίσει τον μύθο από την πραγματικότητα και για δικούς του παθολογικούς λόγους ζεί αποκομμένος από αυτήν, τότε το παιδί διατρέχει ούτως ή άλλως έναν κίνδυνο, ανεξαρτήτως με τον αν ο γονιός αυτός χρησιμοποιεί μύθους ή όχι. Αυτό βέβαια είναι ένα ακραίο φαινόμενο και, επαναλαμβάνω, προϋποθέτει κάποια έντονη ψυχοπαθολογία στο περιβάλλον του παιδιού.

Επίσης, αν διακρίνουμε ότι το παιδί έχει μια δυσκολία μεγαλώνοντας να δικρίνει τον μύθο από την πραγματικότητα, ίσως αυτό να είναι ένα σημάδι ψυχικής καταπόνισης και ανισορροπίας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το υγιές ψυχικά παιδί θα εγκαταλείψει το μύθο μόλις αυτό νοιώσει έτοιμο και δεν χρειάζεται αυτό να το κάνει απαραίτητα ο γονιός. Το παιδί, σε υγιείς συνθήκες διαβίωσης, θα έρχεται σίγουρα σε επαφή με άλλα παιδιά που όλα θα έχουν μια διαφορετική αντίληψη για τον Άγιο Βασίλη και θα την συζητούν μεταξύ τους. Μέσα από αυτήν την διαδικασία και όταν ένα παιδί θα είναι έτοιμο να αποεπενδύσει συναισθηματικά από τον εκάστοτε μύθο, τότε θα το κάνει. Αν βέβαια ο γονιός συναισθανθεί ότι το παιδί του γνωρίζει πια ότι ο Άγιος Βασίλης δεν υπάρχει στην πραγματικότητα θα ήταν μάταιο αλλά και προβληματικό να συνεχίσει να το υποστηρίζει. Οι αξίες που έχουν μαθευτεί και προβληθεί μέσα από αυτόν τον μύθο δεν χρειάζεται να εγκαταλειφθούν.

4. Πότε είναι η κατάλληλη ηλικία για να πούμε στα παιδιά ότι ο Άγιος Βασίλης δεν υπάρχει; Και ποιες συμβουλές θα δίνατε στους γονείς για να το κάνουν αυτό;

Δεν πιστεύω ότι υπάρχει είτε κατάλληλη ηλικία είτε κατάλληλος τρόπος για να καταρρίψει κανείς ένα μύθο. Σε ένα φυσιολογικά ψυχικά εξελισσόμενο παιδί όλες αυτές οι διαδικασίες θα κυλήσουν ομαλά και σε ένα περιβάλλον αμφίδρομο όπου το παιδί οδηγεί τους γονείς ως προς τις ανάγκες του και οι γονείς, αφουγκραζόμενοι αυτές ακολουθούν και διαμορφώνουν ένα περιβάλλον ασφάλειας για το παιδί. Το να εμμένει το παιδί στη διατήρρηση μύθων όταν όλα τα άλλα παιδιά της ηλικίας του τους έχουν εγκαταλείψει, ίσως να είναι ένα σημάδι ψυχικής διαταραχής, το οποίο καλό θα ήταν να κριθεί από κάποιον ειδικό επιστήμονα κατά περίπτωση.

Καλή και δημιουργική χρονιά!! 🙂


Advertisements