«Σ΄αγαπάω αλλά μόνο όταν δεν κάνεις αταξίες»

Σχολιάστε

Πριν από 50 χρόνια και πλέον, ο ψυχολόγος Καρλ Ρότζερς είπε ότι το να αγαπάμε απλώς τα παιδιά μας δεν είναι αρκετό. Και τόνισε ότι πρέπει να τα αγαπάμε άνευ όρων γι΄ αυτό που είναι, όχι γι΄ αυτό που κάνουν.

Ως πατέρας ξέρω ότι αυτό είναι μια μεγάλη κουβέντα, που μάλιστα σήμερα αμφισβητείται από συμβουλές για το αντίθετο: για το πώς να γίνουμε «γονείς υπό όρους», πώς να αυξάνουμε τη στοργή όταν το παιδί είναι «καλό» και να την περιορίζουμε όταν δεν είναι.

Έτσι ο παρουσιαστής τοκ-σόου Φιλ Μακγκρό μας λέει στο βιβλίο του «Family First» («Πρώτα η οικογένεια», Free Ρress, 2004) ότι πρέπει να προσφέρουμε με φειδώ στα παιδιά αυτά που χρειάζονται ή με τα οποία χαίρονται, να τα μετατρέπουμε σε επιβραβεύσεις που θα τους προσφέρουμε ή θα τους αρνούμαστε ώστε να «συμπεριφέρονται σύμφωνα με τις επιθυμίες μας». Και «ένα από τα πιο ισχυρά νομίσματα για ένα παιδί», προσθέτει, «είναι η αποδοχή και η έγκριση των γονιών του».

Σύμφωνα με τους «Νιου Γιορκ Τάιμς», με τον τρόπο αυτό τα παιδιά διδάσκονται ότι τα αγαπούν και ότι είναι αξιαγάπητα μόνον όταν κάνουν οτιδήποτε αποφασίζουμε εμείς ότι είναι καλό. Ο έπαινος γίνεται άλλη μία μέθοδος ελέγχου, ανάλογη της τιμωρίας. Με τη στάση αυτή, είχε προειδοποιήσει ο Ρότζερς, τα παιδιά μπορεί να χρειαστούν κάποια στιγμή ψυχαναλυτή για να τους δώσει την άνευ όρων αποδοχή, την οποία δεν βρήκαν όταν ήταν σημαντικό να βρουν. Είχε άραγε δίκιο ο Ρότζερς; Ας δούμε τα δεδομένα.

Το 2004, δύο Ισραηλινοί ερευνητές, οι Αβί Ασόρ και Γκάι Ροθ, μαζί με τον Αμερικανό ψυχολόγο Έντουαρντ Ντέτσι, ρώτησαν περισσότερους από 100 φοιτητές αν η αγάπη που είχαν δεχθεί από τους γονείς τους φαινόταν να εξαρτάται από αν πετύχαιναν στο σχολείο, αν προπονούνταν πολύ στα σπορ, αν νοιάζονταν τους άλλους ή αν κατέπνιγαν αισθήματα όπως ο θυμός και ο φόβος. Αποδείχθηκε ότι τα παιδιά που δέχονταν αυτήν την υπό όρους αγάπη ήταν πιθανότερο να ενεργούν όπως ήθελαν οι γονείς.

Όμως το τίμημα ήταν βαρύ. Πρώτον, τα παιδιά αυτά είχαν την τάση να δυσανασχετούν με τους γονείς τους και να τους αντιπαθούν. Δεύτερον, είχαν την τάση να λένε ότι ο τρόπος που ενεργούν οφείλεται περισσότερο σε μια «ισχυρή εσωτερική πίεση», παρά στην αίσθηση ότι επιλέγουν πραγματικά. Επιπλέον, η ευτυχία τους έπειτα από μια επιτυχία ήταν συνήθως σύντομης διάρκειας και συχνά αισθάνονταν ενοχή ή ντροπή. Φέτος τον Ιούλιο, οι ίδιοι ερευνητές, επανέλαβαν την έρευνα του 2004 επεκτείνοντάς την.

Διαπιστώθηκε ότι η γονική «αγάπη υπό όρους» είτε δημιουργεί στα παιδιά ανθυγιεινά αισθήματα «εσωτερικού καταναγκασμού» είτε αυξάνει τα αρνητικά αισθήματα των εφήβων για τους γονείς τους. Αυτό που μας λένε οι μελέτες είναι ότι το να επαινούμε τα παιδιά επειδή έκαναν κάτι σωστό δεν αντισταθμίζει τα αρνητικά συναισθήματα που τους δημιουργούνται όταν παίρνουμε πίσω την αγάπη μας ή τα τιμωρούμε επειδή κάνουν κάτι λάθος. Και τα δύο είναι παραδείγματα γονικής αγάπης υπό όρους και είναι αμφότερα αντιπαραγωγικά.

Οι περισσότεροι γονείς θα διαμαρτύρονταν λέγοντας ότι φυσικά και αγαπούν τα παιδιά τους άνευ όρων. Όμως αυτό που μετράει είναι πώς φαίνονται τα πράγματα από την πλευρά των παιδιών – αν αισθάνονται ή όχι ότι τα αγαπούν εξίσου όταν τα κάνουν θάλασσα ή όταν δεν τα καταφέρνουν. Ο Άλφι Κον έχει γράψει 11 βιβλία για την ανθρώπινη συμπεριφορά και την εκπαίδευση, ανάμεσα στα οποία τα «Unconditional Ρarenting» (Γονείς άνευ όρων) και «Ρunished by Rewards» (Τιμωρία με επιβράβευση).

Με μια ματιά

Τι δείχνουν οι έρευνες για τα παιδιά που δέχονται αγάπη «υπό όρους» από τους γονείς τους:

ΕΙΝΑΙ ΠΙΘΑΝΟΤΕΡΟ να ενεργούν όπως θέλουν οι γονείς

ΕΧΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΣΗ να δυσανασχετούν με τους γονείς τους και να τους αντιπαθούν

ΑΙΣΘΑΝΟΝΤΑΙ πως ο τρόπος που ενεργούν οφείλεται σε μια «ισχυρή εσωτερική πίεση»

Η ΕΥΤΥΧΙΑ που αισθάνονται έπειτα από μια επιτυχία είναι συνήθως σύντομης διάρκειας

ΑΙΣΘΑΝΟΝΤΑΙ συχνά ενοχή ή ντροπή

Ο ΕΠΑΙΝΟΣ του παιδιού επειδή έκανε κάτι «σωστό» δεν αντισταθμίζει την τιμωρία του γιατί έκανε κάτι «λάθος»

ΤΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ είναι πώς φαίνονται τα πράγματα από την πλευρά του παιδιούαν αισθάνεται ή όχι ότι το αγαπούν εξίσου όταν τα κάνει θάλασσα ή δεν τα καταφέρνει.

 

[Τα Νέα]

Advertisements

Η Διαδικασία Διαμόρφωσης της Σεξουαλικής Ταυτότητας

Σχολιάστε

Γράφει: Βασιλική Βενέτη, Post M.A., Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια, Επιστημονική Υπεύθυνη του «Διεπιστημονικού Δικτύου Εξειδίκευσης Επαγγελματιών Ψυχικής Υγείας»

 

Σύμφωνα με πολλές ψυχολογικές θεωρίες, μια από τις φυσιολογικές αλλά και συναισθηματικές ανάγκες της ανθρώπινης φύσης είναι η έκφραση της σεξουαλικής ταυτότητας μέσω της επιλογής του κατάλληλου ερωτικού συντρόφου όπως αυτός ορίζεται από κάθε άνθρωπο.
Και μπορεί η έκφραση της σεξουαλικότητας του ανθρώπου να εκδηλώνεται ηλικιακά κατά την διάρκεια της εφηβείας ωστόσο, σχεδόν όλες οι ψυχολογικές έρευνες έρχονται να μας αποδείξουν ότι η σεξουαλική ταυτότητα αρχίζει να διαμορφώνεται από τα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής του ανθρώπου.
Ο πρώτος ψυχαναλυτής που κάνει λόγο για την σεξουαλική ανάγκη του ανθρώπου δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από τον Sigmund Freud ο οποίος στην ψυχοδυναμική θεωρία αναφέρει ότι ο άνθρωπος αποζητά την σεξουαλική έκφραση στην προσπάθεια του να επικρατήσει στον θάνατο. Παράλληλα, στην θεωρία των ενστίκτων επισημαίνει ότι η σεξουαλική έκφραση παρατηρείται από τα πρώτα χρόνια της ζωής του ανθρώπου στην προσπάθεια να προσφέρει ικανοποίηση στο ψυχικό αλλά και σωματικό οργανισμό του.
Ωστόσο, ο Αμερικανός Ψυχολόγος Lawrence Kohlberg, φανατικός οπαδός του Jean Piaget, καθιέρωσε την θεωρία για την ανάπτυξη της σεξουαλικής ταυτότητας κατά την διάρκεια των παιδικών χρόνων. Υποστήριξε ερευνητικά ότι τα παιδιά αρχίζουν να αντιλαμβάνονται και να κατανοούν την φύση της ταυτότητας επηρεασμένοι από την καθημερινότητα τους.
Πιο συγκεκριμένα, ο Kohlberg θεμελίωσε την ανάπτυξη της ταυτότητας σε τρία στάδια. Στο πρώτο στάδιο στην ηλικία των 3 ετών, τα παιδιά ονομάζουν το φύλο τους, επισημαίνουν τις διαφορές στα αγόρια και στα κορίτσια αλλά αδυνατούν να αναγνωρίσουν ότι οι άνδρες έχουν διαφορετικό σχήμα σώματος από ότι οι γυναίκες ενώ, πιστεύουν ότι το φύλο κάθε ανθρώπου δεν είναι σταθερό και αλλάζει ανάλογα με τις περιστάσεις.
Καθώς όμως τα παιδιά μεγαλώνουν, από τα 4 ως τα 6 χρόνια της ζωής τους, αρχίζουν να κατανοούν καλύτερα την έννοια της ταυτότητας του ανθρώπου. Πλέον, αναγνωρίζουν ότι η φύση του φύλου είναι σταθερή και δεν μεταβάλλεται αλλά πιστεύουν ότι η επιλογή της εξωτερικής εμφάνισης είναι εκείνη που θα καθορίσει το φύλο του ανθρώπου.
Και φθάνοντας στην ηλικία των 6 χρόνων, στα πρώτα σχολικά τους βήματα, τα παιδιά είναι σε θέση πια να επισημάνουν τις διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα αναγνωρίζοντας ότι κάθε φύλο είναι συγκεκριμένο και σταθερό για τον άνθρωπο.
Ωστόσο, ο Kohlberg παρατήρησε ότι ορισμένα παιδιά ακόμα και στην ηλικία των 6 χρόνων αδυνατούν να διαχωρίσουν τα φύλα, στάση που φαίνεται να τους συνοδεύει μέχρι τα χρόνια της ενηλικίωσης η οποία αποτελεί σημείο ενίσχυσης της επιλογής ερωτικού συντρόφου του ιδίου φύλου.
Βέβαια, η εξέλιξη των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας ενός ανθρώπου εξαρτάται τόσο από τις ψυχικές δομές όσο από τις βιολογικές αλλά και τις περιβαλλοντικές συνθήκες.
Εργαστηριακές έρευνες έχουν αποδείξει ότι κατά βάση οι βιολογικοί παράγοντες στηριζόμενοι στις ορμονικές λειτουργίες είναι εκείνοι που θα καθορίσουν τον σεξουαλικό προσανατολισμό του άνθρωπου.
Και αν λάβουμε υπόψη την άποψη του συμπεριφορισμού περί υιοθέτησης αντιδράσεων και συμπεριφορών μέσω της μίμησης και της μάθησης τότε, θα υποστηρίξουμε ότι η διαμόρφωση της σεξουαλικής ταυτότητας επηρεάζεται εξίσου από τις κατάλληλες εγκλητικές περιβαλλοντικές επιδράσεις που προσλαμβάνουν τα παιδιά.
Η οικογένεια λοιπόν θα επηρεάσει περισσότερο από κάθε άλλη συνθήκη την διαμόρφωση της σεξουαλικής ταυτότητας του παιδιού. Πειράματα έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η ενίσχυση της σεξουαλικής έκφρασης του παιδιού από την πλευρά των γονιών, θα προσφέρει στο παιδί την δυνατότητα να αναγνωρίσει τις φυσιολογικές του ανάγκες και να διαμορφώσει τον σεξουαλικό προσανατολισμό του. Βέβαια, πολλές φορές η επιστήμη έχει βρεθεί μπροστά στο ερώτημα αν οι ετερόφυλοι, ομοφυλόφιλοι, ή αμφίφυλοι γονείς στηριζόμενοι στις επιλογές τους θα συμβάλλουν αρνητικά ή θετικά στην εξέλιξη της σεξουαλικής ταυτότητας του παιδιού. Και ίσως σε αυτό το σημείο, να εδραιώνεται η ιατρική άποψη για την διαμόρφωση της προσωπικότητας του ατόμου η οποία θέλει την ανθρώπινη εξέλιξη ως διαδικασία βιολογικής ανάπτυξης και όχι τόσο ως αποτέλεσμα επίδρασης εξωγενών παραγόντων, αν και συχνά αποδεικνύεται πως οι επιλογές των γονιών θα ενισχύσουν σημαντικά τις κινήσεις των παιδιών.
Για παράδειγμα, αν οι γονείς είναι αποστασιοποιημένοι, αδιάφοροι ή ιδιαίτερα επικριτικοί τότε, είναι σίγουρο ότι προκαλώντας ψυχικά τραυματικά θα αποδυναμώσουν την δομή της προσωπικότητας του παιδιού αποτρέποντας παράλληλα οποιαδήποτε προσπάθεια εμπειρικού πειραματισμού η οποία θα ήταν ουσιώδης για την ανάπτυξη της σεξουαλικής ταυτότητας.
Και, αν οι ίδιοι δεν εκφράζονται σεξουαλικά, τα παιδιά δεν εκτίθενται θεωρητικά τουλάχιστον σε μια πρώτη γνωριμία με την σεξουαλική τους ταυτότητα. Βέβαια, πολλοί γονείς δικαίως θα τολμήσουν να πουν ότι αισθάνονται άβολα να μιλήσουν ή να ενημερώσουν τα παιδιά τους για θέματα που αφορούν στην σεξουαλικότητα χαρακτηρίζοντας ως ταμπού την σεξουαλική διαπαιδαγώγηση και αφήνοντας την πληροφόρηση περί σεξουαλικών θεμάτων να λάβει χώρα στην διάρκεια των σχολικών χρόνων.
Σαφώς, είναι απαραίτητη και ιδιαιτέρως χρήσιμη η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση από τους ειδικούς στο σχολικό περιβάλλον αλλά, το ίδιο σημαντική και, ίσως πολύ περισσότερο, είναι η επικοινωνία που αναπτύσσεται στις δυναμικές του οικογενειακού συστήματος για θέματα σεξουαλικού ενδιαφέροντος. Άλλωστε όπως συχνά αναφέρεται η οικογένεια αποτελεί το εφαλτήριο που θα ωθήσει τον εκκολαπτόμενο άνθρωπο ώστε να ανοίξει τα φτερά του στα κοινωνικά περιβάλλοντα που αναμένουν την ένταξη του.
Και πέρα από την σεξουαλική πληροφόρηση που θα λάβουν από την σχολική εκπαίδευση, τα παιδιά διαμορφώνουν τις πρώτες διαπροσωπικές τους σχέσεις σε αλληλεπίδραση με τους συμμαθητές και παρατηρώντας τους άλλους ανθρώπους αντιλαμβάνονται τις σεξουαλικές τους επιθυμίες σχηματοποιώντας με αυτό τον τρόπο σταδιακά τα πρότυπα τους.
Αν και γνωρίζουμε ότι κατά ένα μεγάλο ποσοστό η κοινωνία και ο τρόπος ζωής των ανθρώπων όπως αυτός προβάλλεται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι οι βασικότερες συνθήκες που θα καθορίσουν τα πρότυπα ωστόσο ως ένα σημείο σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η επαφή του ανθρώπου τόσο με τον εαυτό όσο και με τους άλλους.
Και πολλοί θα πουν ότι οι σημερινές καταστάσεις κάθε άλλο παρά θετικές επιδράσεις προσφέρουν στην διαμόρφωση των προτύπων που ευλαβώς θα ενστερνιστούν οι νέοι στην προσπάθεια τους να ακολουθήσουν το σύνολο και να σταθεροποιήσουν την σεξουαλική τους ταυτότητα.
Για αυτό λοιπόν, είναι ωφέλιμο για ακόμα μια φορά να τονιστεί η σημαντικότητα της επίδρασης του οικογενειακού περιβάλλοντος στην διαμόρφωση της προσωπικότητας του ανθρώπου. Γιατί αν οι γονείς και οι σημαντικοί άνθρωποι που περιστοιχίζουν το παιδί δουλέψουν παραγωγικά προς την έκφραση της σεξουαλικής ταυτότητας βοηθώντας το παιδί να αφομοιώσει επιτυχώς τις κινήσεις αυτών, στην εφηβεία πια, έχοντας επίγνωση του εαυτού με ευκολία θα φιλτράρει οτιδήποτε πλασάρεται με λαμπερές αποχρώσεις διαλέγοντας όσα είναι κοντά στα πρότυπα που ο ίδιος υποστηρίζει.
Και εκεί ανάμεσα στην εσωτερική πάλη και την προσωπική ευχαρίστηση, θα αναζητήσει τον/την ερωτικό/ή σύντροφο που θεωρεί ικανό/ή να δώσει πνοή στα ερωτικά ενδιαφέροντα οδεύοντας στην ενσάρκωση των σεξουαλικών του επιθυμιών!

Πηγή: dromostherapeia

Η πολύτιμη συνεισφορά του μπαμπά!

Σχολιάστε

Image

Είναι σύνηθες να τονίζεται και να εκθειάζεται ο σημαντικός ρόλος της μητέρας στη ζωή των παιδιών. Είναι απαραίτητο να διευκρινιστεί όμως, ότι εξίσου σημαντικός είναι και ο ρόλος του πατέρα. Από την ενεργή συμμετοχή του στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών, εξαρτάται η μετέπειτα ομαλή εξέλιξη της προσωπικότητάς τους, καθώς και οι επιδόσεις τους σε πολλούς τομείς της παιδικής και ενήλικης ζωής τους. Άλλωστε, για να διασφαλιστεί η αρμονική ανάπτυξη ενός παιδιού θα πρέπει να διασφαλίζεται η ύπαρξη στη ζωή του, τόσο του μητρικού όσο και του πατρικού προτύπου. Ας δούμε λοιπόν μαζί, την πολύτιμη συνεισφορά των «μπαμπάδων» στην ανατροφή των παιδιών.

Η αγάπη του πατέρα είναι εφόδιο ζωής

Η αγάπη που προσφέρει ο πατέρας στο παιδί του έχει ιδιαίτερα δυνατή επιρροή στην ανάπτυξή του, όπως ακριβώς και η αγάπη της μητέρας. Μάλιστα, έρευνες έδειξαν ότι σε μερικές περιπτώσεις, η αγάπη του πατέρα επηρεάζει τα παιδιά ακόμη περισσότερο. Το γεγονός αυτό οφείλεται στον ξεχωριστό τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αντιμετωπίζουν τον πατέρα τους. Επειδή, τις περισσότερες φορές, απουσιάζει για αρκετές ώρες από το σπίτι, τα παιδιά πιστεύουν ότι πρέπει να προσπαθήσουν περισσότερο για να κερδίσουν την αγάπη του. Όποτε, λοιπόν, πιστεύουν ότι έχουν κατορθώσει να κερδίσουν την αγάπη και την εκτίμηση του πατέρα τους, το εκλαμβάνουν ως ένα σπουδαίο απόκτημα, μιας και θεωρούν σαφώς πιο δεδομένη την αγάπη της μητέρας τους. Ο ρόλος του πατέρα επομένως είναι πολύτιμος για το παιδί, και κυρίως, η έμπρακτη και σαφής έκφραση της αγάπης του προς αυτό. Για το λόγο αυτό θα πρέπει να έχετε πάντοτε υπόψη σας, ότι ο χρόνος που θα αφιερώσετε στο παιδί σας, η αγάπη και η στοργή που θα του παράσχετε, θα αποτελεί ανεκτίμητο εφόδιο ευτυχίας για όλη του τη ζωή.

Πατέρας: πρότυπο ζωής – μέτρο σύγκρισης

Ο πατέρας δεν είναι μόνο μια ουσιώδης πηγή αγάπης αλλά και ένα πρόσωπο που τα παιδιά εκτιμούν βαθιά και παρακολουθούν με θαυμασμό. Ο τρόπος με τον οποίο ο πατέρας ζει, αποτελεί ένα βασικό πρότυπο για τα παιδιά του. Το αγόρι μαθαίνει να σέβεται τις γυναίκες, από τη μια μεριά, χάρη στην αγάπη της μητέρας του, αλλά ουσιαστικά η συμπεριφορά του διαμορφώνεται μέσα από το παράδειγμα του πατέρα του. Αντίστοιχα, η κόρη επηρεάζεται από τη μητέρα, αλλά διατηρεί το πρότυπο του πατέρα της ως μέτρο σύγκρισης για τις μελλοντικές επιλογές συντρόφου. Είναι επομένως ιδιαίτερα σημαντικό να νιώθουν τα παιδιά ότι ο πατέρας τους αγαπά όχι μόνο εκείνα αλλά και την μητέρα τους. Καθώς, οι σχέσεις μεταξύ των γονιών τους, αποτελούν για τα παιδιά παράδειγμα, για τη μεγάλη αξία που έχουν οι προσωπικές σχέσεις στην ατομική αλλά και οικογενειακή ευτυχία. Ακόμη και στην περίπτωση που οι γονείς έχουν χωρίσει, αν ο πατέρας δείχνει σεβασμό προς τη μητέρα, προσφέρει στα παιδιά ένα ουσιαστικό παράδειγμα για τη σημασία του αλληλοσεβασμού και της εκτίμησης προς τους άλλους.

Η επίδραση του πατέρα είναι σημαντική

Σαν πατέρας, πρέπει να γνωρίζετε ότι θα έχετε καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση του χαρακτήρα και της προσωπικότητας του παιδιού σας. Η επίδρασή σας, είτε είναι θετική είτε αρνητική, θα συνοδεύει για πάντα το παιδί στην ενήλικη ζωή του. Είναι καλό, λοιπόν, για κάθε πατέρα, να ασχολείται με τα προσωπικά θέματα που απασχολούν τα παιδιά του, και να τα συμβουλεύει. Μέσα από τις συζητήσεις αυτές, αλλά και μέσω του δικού του παραδείγματος, θα μπορέσει να τους καλλιεργήσει το αίσθημα ευθύνης και να τους μεταλαμπαδεύσει τις αξίες που θα πρέπει να σέβονται στη ζωή τους. Είναι σημαντικό να κατανοήσετε ότι τα παιδιά, σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό, σας αντιμετωπίζουν στη ζωή τους ως ένα άτομο που γνωρίζει πάντοτε ποιο είναι το σωστό και που είναι πάντα σε θέση να αντιμετωπίσει κάθε δυσκολία.

Πατέρας, σχολικές επιδόσεις και κοινωνικές σχέσεις

Η σημασία του πατέρα στη ζωή των παιδιών είναι εμφανής σε κάθε τους δραστηριότητα. Αν ο πατέρας έχει ενεργή συμμετοχή στη σχολική ζωή των παιδιών του, οι επιδόσεις τους αυξάνονται θεαματικά. Κάθε τι για το οποίο ο πατέρας δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αποκτά για τα παιδιά εξαιρετική σημασία και εντείνουν τις προσπάθειές τους, ώστε να το μάθουν όσο γίνεται καλύτερα. Παράλληλα, όταν το ενδιαφέρον του για τις δραστηριότητές τους είναι ειλικρινές και με συνέπεια, τα παιδιά είναι περισσότερο ευτυχισμένα. Καθώς, βλέποντας ότι ο πατέρας τους ενδιαφέρεται πραγματικά για τις επιλογές τους, νιώθουν ότι τα αγαπάει και τα νοιάζεται πραγματικά. Επιπλέον, όταν ο πατέρας παρακολουθεί και συμμετέχει στις εξωσχολικές δραστηριότητες των παιδιών του, εκείνα έχουν καλύτερη κοινωνική εξέλιξη και σαφώς καλύτερες κοινωνικές σχέσεις με τους συμμαθητές τους.

Είναι σαφές επομένως, ότι πέρα από την ιδιαίτερα σημαντική προσφορά της μητέρας, η παρουσία και η ενεργή συμμετοχή του πατέρα στην ανατροφή των παιδιών έχει εξαιρετικά μεγάλη σημασία.

Πηγή: Mynewbaby.gr

Η εμπιστοσύνη ανάμεσα στον γονέα και το παιδί

2 Σχόλια

Ποιες είναι οι βασικές τεχνικές για το χτίσιμο της εμπιστοσύνης;

Το χτίσιμο της εμπιστοσύνης του παιδιού προς στον γονιό είναι μια διαδικασία η οποία ξεκινά από τη γέννηση κιόλας του βρέφους.

Η μητέρα αρχίζει και λειτουργεί ως ένα υποκείμενο μιας άνευ όρων αγάπης, πηγής τροφής και συναισθηματικής ανακούφισης απέναντι στο μωρό της, το οποίο αρχίζει και σχηματοποιεί μέσα του το πρώτο βίωμα της ασφάλειας.

Η μητρική ασφάλεια είναι αυτή που διαμορφώνει στο μωρό έναν εσωτερικό «χάρτη» εμπιστοσύνης για τον εαυτό του και τον έξω κόσμο. Οι ματαιώσεις στην επάρκεια της συναισθηματικής ασφάλειας που βιώνει ένα βρέφος μπορεί εν δυνάμει να λειτουργήσουν ως εμπόδια στη δυνατότητά του να εμπιστεύεται τον έξω κόσμο όσο μεγαλώνει.

Φυσικά είναι και τα αρνητικά γεγονότα ζωής στο περιβάλλον του παιδιού που μπορούν να «κλέβουν» την εμπιστοσύνη του, όπως π.χ. η κακοποίησή του, αναξιόπιστα μέλη της οικογένειας που λένε ψέματα ή εκμεταλλεύονται τις αδυναμίες του, οι εφιαλτικές και αλλεπάλληλες τιμωρίες, η κυριαρχία της δυσπιστίας ως κανόνας και περιρρέουσα ατμόσφαιρα στο σπίτι.

Αντίθετα, ο σεβασμός στην προσωπικότητα του παιδιού και η εμπιστοσύνη κατ’ αρχήν του γονιού προς το παιδί και τον έξω κόσμο αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για να μπορεί το ίδιο να κατακτήσει την πολύτιμη αξία της εμπιστοσύνης που κάθε παιδί δικαιούται.

Ως γονείς πρέπει να σιωπούμε ή όχι, προκειμένου το παιδί μας να μας ανοίγεται και να μας εμπιστεύεται;

Πολλές είναι οι καταστάσεις που πυροδοτούν το μεγάλο δίλημμα «να το πω στο παιδί μου ή όχι;».

Οι περισσότεροι γονείς επιλέγουν τον δρόμο της αποφυγής, της απόκρυψης της αλήθειας από το παιδί. Ενεργοποιείται έτσι ο αμυντικός μηχανισμός της «άρνησης» απέναντι στο πρόβλημα, ο οποίος όχι μόνο μεταμορφώνεται σε μια ψευδή εικόνα απέναντι στο παιδί ότι «όλα βαίνουν καλώς» αλλά λειτουργεί επιβαρυντικά και στον γονιό, διαστρεβλώνοντας τελικά τη δική του αντίληψη για την πραγματικότητα.

Η προσδοκία ότι η απόκρυψη της αλήθειας από το παιδί έχει μαγικές ιδιότητες είναι απατηλή. Δρα ανακουφιστικά στο εδώ και τώρα με τη συλλογιστική ότι «η σιωπή είναι σοφότερη από τις λέξεις», μακροπρόθεσμα όμως επιβαρύνει τον ψυχισμό του παιδιού αφού αυτό βιώνει την πραγματικότητα, ενώ γίνεται δέκτης διπλών και συχνά αντιφατικών μηνυμάτων που το αποδιοργανώνουν και το καθιστούν δύσπιστο.

Το κάθε παιδί κατανοεί και ενεργεί. Οι γονείς πρέπει να ενισχύουν αυτήν την παιδική δύναμη και όχι να την ευνουχίζουν. H συγκάλυψη όχι μόνο δεν ωφελεί την ψυχική υγεία του παιδιού, αλλά χτίζει μια ενήλικη προσωπικότητα φοβική, δύσπιστη, αμυντική και φυγόπονη.

Οσο το δυνατόν περισσότερο να είμαστε ειλικρινείς και αληθινοί με τον εαυτό μας, να είμαστε συνεπείς στη στάση και τον λόγο μας, χωρίς να δίνουμε διπλά και αντιφατικά μηνύματα στα παιδιά μας.

Mυρσίνη Κωστοπούλου  ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια (Ph.D.)

Πηγή: Τα Νέα

Ο καλός φίλος ωφελεί σωματικά και ψυχικά το παιδί

Σχολιάστε

Η ύπαρξη ενός καλού φίλου μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να αντιμετωπίσουν αρνητικές εμπειρίες, αναφέρει νέα έρευνα.

Ο ερευνητής William Bukowski, στο πανεπιστήμιο Concordia στο Μόντρεαλ, δήλωσε ότι ο καλός φίλος όταν είναι παρόν σε δυσάρεστο γεγονός έχει άμεση επίδραση στο σώμα και την ψυχή ενός παιδιού. Σημειώνει ότι αν ένα παιδί είναι μόνο όταν αντιμετωπίζει πρόβλημα με δάσκαλο ή συμμαθητή, υπάρχει αύξηση στα επίπεδα κορτιζόλης και μείωση του αισθήματος αυτοεκτίμησης.

Οι ερευνητές ρώτησαν 55 αγόρια και 48 κορίτσια δημοτικού να καταγράψουν τα αισθήματα και τις εμπειρίες τους για διάστημα 4 ημερών. Παρακολουθήθηκαν επίσης τα επίπεδα της κορτιζόλης με τακτικά τεστ σάλιου.

Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο περιοδικό ‘Developmental Psychology’, ανακάλυψε ότι η κορτιζόλη αυξήθηκε και η αυτοεκτίμηση μειώθηκε όταν ένα παιδί είχε μια αρνητική εμπειρία. Ωστόσο, με την παρουσία του καλύτερου φίλου, όταν εμφανίστηκε το πρόβλημα τα επίπεδα κορτιζόλης και τα αισθήματα αυτοεκτίμησης άλλαξαν λιγότερο.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι αυτό που συμβαίνει κατά την παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάσει τους ανθρώπους ως ενήλικες, περιλαμβανομένων των αισθημάτων χαμηλής αυτοεκτίμησης.

Ο Bukowski εξήγησε ότι οι σωματικές και ψυχολογικές αντιδράσεις σε αρνητικές εμπειρίες κατά την παιδική ηλικία επηρεάζουν τη μετέπειτα ζωή. Η υπερβολική απελευθέρωση κορτιζόλης μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές σωματικές και ψυχολογικές αλλαγές, περιλαμβανομένης της καταστολής και του περιορισμού του σχηματισμού των οστών. Το αυξημένο στρες μπορεί πραγματικά να μειώσει την ανάπτυξη ενός παιδιού.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, προηγούμενες έρευνες έδειξαν επίσης ότι οι φιλίες μπορούν να προστατεύσουν από τον αποκλεισμό, την κοροϊδία και άλλες μορφές επιθετικότητας.

Πηγές: ‘Developmental Psychology’.

Iatronet.gr

Τα παιδιά εκπαιδεύουν τους γονείς τους;

1 σχόλιο

Mία κεντρικής σημασίας στιγμή στη ζωή του κάθε ανθρώπου είναι η γέννηση του παιδιού του. Πρόκειται για μία στιγμή που αποτελεί ένα εφαλτήριο μιας μεγάλης περιπέτειας-που για τους περισσότερους συνδέεται με την ευτυχία αλλά για κάποιους μπορεί να βιωθεί πολύ αρνητικά.

Στο πώς θα βιωθεί ο γονεϊκός ρόλος συνηγορούν πολλοί παράγοντες.

Ίσως ο βασικότερος όλων έχει να κάνει από το πώς ο ίδιος ο ενήλικας βίωσε το γονεϊκό ρόλο του γονιού-που έχει το ίδιο φύλο με αυτόν, δηλ. το κορίτσι τη μητέρα του και το αγόρι τον πατέρα. Πρόκειται για μία παράδοση προτύπων συμπεριφοράς που περνάει από γενιά σε γενιά. Συνήθως αναπαράγεται ο ίδιος τρόπος ή, σε λιγότερες περιπτώσεις, ο ακριβώς αντίθετος. Για παράδειγμα, αν κάποιος έχει μεγαλώσει με πολύ αυταρχικό πατέρα ή θα γίνει αυταρχικός πατέρας ο ίδιος με το παιδί του, ή θα πάει στο άλλο άκρο-εξαιτίας τραυματισμών που έχει υποστεί ο ίδιος από την αυταρχική συμπεριφορά του δικού του πατέρα. Έτσι, στη δεύτερη περίπτωση εμφανίζεται ένας πατέρας (που διακατέχεται από την επιθυμία να είναι δημοκρατικός προς το παιδί) που δεν καταφέρνει να θέσει κανένα όριο στο παιδί του, δημιουργώντας του ανασφάλεια. Όσο πιο ψυχικά ώριμος είναι ο γονιός, τόσο θα μπορέσει να επιτύχει και διαφοροποιήσεις από αυτό που έχει μάθει, προς όφελος του παιδιού του και της σχέσης του μαζί του.

Ο παράγοντας που έχει να κάνει με την ψυχική ωρίμανση των γονιών είναι εξίσου σημαντικός, αφού ο ρόλος του γονιού χαρακτηρίζεται από αυξημένη ευθύνη. Πολλοί δεν καταφέρνουν να φτάσουν στην ψυχική ωρίμανση ούτε μέχρι το τέλος της ζωής. Η ψυχική ωρίμανση σχετίζεται με την ενηλικίωση. Έχει να κάνει με την απεξάρτηση από την πατρική οικογένεια, με την αυτονόμηση, με την εξατομίκευση. Δυστυχώς, υπάρχουν πολλοί ανώριμοι γονείς που ταλαιπωρούν τα παιδιά τους για πολλά χρόνια λιγότερο ή περισσότερο ακούσια και συνειδητά.

Ένας άλλος παράγοντας είναι το πώς έρχεται το παιδί στον κόσμο. Είναι αποτέλεσμα μίας κοινής επιθυμίας των γονιών, του ενός από τους δύο, ή μίας τυχαίας ερωτικής συνεύρεσης; Στην περίπτωση που η επιθυμία προϋπάρχει της εμφάνισης του παιδιού στην οικογένεια, τότε οι γονείς έχουν ήδη επεξεργαστεί τι σημαίνει να έχουν ένα παιδί, είναι προετοιμασμένοι να κάνουν τις όποιες αλλαγές χρειάζονται στη ζωή τους, έχουν φαντασιώσει το παιδί πριν αυτό εμφανιστεί. Πρόκειται για την περίπτωση που συνήθως η γέννηση του παιδιού συνδέεται με την ευτυχία των γονιών.

Άλλοι παράγοντες έχουν να κάνουν με την ποιότητα της σχέσης των γονιών, την εποχή που έρχεται το παιδί στην οικογένεια, με τις οικονομικές και εργασιακές συνθήκες των γονιών, με το αν έχουν τη δυνατότητα κάποιας εξωτερικής βοήθειας στο μεγάλωμα του.

Το να κάνει κάποιος παιδιά είναι μία πολύ απλή και ταυτόχρονα πολύ σύνθετη υπόθεση.

Δυστυχώς στην Ελλάδα δεν έχουμε δομές που να προετοιμάζουν το ζευγάρι για τον ερχομό του νέου μέλους της οικογένειας. Επίσης, δεν διαθέτουμε τελετουργία ενηλικίωσης όπως συμβαίνει σε όλες τις άλλες κοινωνίες-αλλά και στην αρχαία Ελλάδα, που θα μπορούσε να βοηθήσει στην ωρίμανση των υποψήφιων γονιών, αλλά και στην μετέπειτα αυτονόμηση των παιδιών.

Πολλά παιδιά προκύπτουν από την πίεση του περιβάλλοντος του ζευγαριού ή από πίεση άλλων παραγόντων, όπως πολύ συχνά είναι ο βιολογικός χρόνος της γυναικείας τεκνοποίησης που θέτει ένα ηλικιακό όριο. Σίγουρα δεν είναι θετική η έναρξη της ζωής ενός ανθρώπου όταν αυτή έχει προκύψει από οποιαδήποτε μορφή πίεσης και δεν αποτελεί μια συνειδητή επιλογή.

Η σχέση με το παιδί ξεκινά πρώτα από τη μητέρα, καθώς κυοφορώντας το αισθάνεται ήδη την ευθύνη να προσέχει το έμβρυο, ενώ καθώς μεγαλώνει το αισθάνεται στο σώμα της.

Ίσως η πιο σημαντική στιγμή είναι ο τοκετός και η πρώτη σωματική επαφή των δύο σωμάτων (μητέρας και βρέφους). Η φύση έχει προβλέψει ώστε ακόμη και διάφορες ορμόνες εμφανίζονται στην επαφή του νεογέννητου με τη μητέρα προκειμένου να ενισχυθεί ο δεσμός τους. Αυτό είναι απαραίτητο, σε αυτή τη φάση, αφού δεν θα μπορούσε να επιβιώσει το νεογέννητο χωρίς την φροντίδα του ενήλικα.

Ο πατέρας αναπτύσσει τη σχέση με το παιδί μετά τη γέννησή του. Παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή του παιδιού και όσο μεγαλώνει το παιδί τόσο σημαντικότερος γίνεται ο ρόλος του στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού.

Η ζωή της οικογένειας αλλάζει κάθε φορά που έρχεται ή φεύγει ένα μέλος. Κάθε τέτοια στιγμή σηματοδοτεί την αλλαγή της ως τότε ισορροπίας και δυναμικής της οικογένειας. Χρειάζεται πάντα λίγος χρόνος ώστε να μπορέσει να εγκατασταθεί η νέα ισορροπία με τον καινούριο αριθμό μελών που την απαρτίζουν και τους ρόλους που αναλαμβάνει ο καθένας.

Σε κάθε περίπτωση, η ζωή των γονιών αλλάζει. Η αλλαγή έχει να κάνει με την αυξημένη ευθύνη που έχει ο γονεϊκός ρόλος αλλά και με την εξουσία που διαθέτει. Μία εξουσία που είναι φυσική καθώς είναι αυτός που αποφασίζει για τη ζωή του μικρού παιδιού, θέτει τους κανόνες, παρέχει προστασία.

Το μεγάλωμα ενός παιδιού είναι από τις σημαντικότερες εμπειρίες ζωής. Ένα πραγματικό μάθημα που δεν δίνεται μόνο από το γονιό προς το παιδί, αλλά κυρίως, από το παιδί προς τον γονιό. Ο άνθρωπος κατά την ανατροφή του παιδιού του και το μεγάλωμά του έρχεται σε επαφή με το θαύμα της ζωής και της εξέλιξής.

Η ύπαρξη ενός μικρού παιδιού στο σπίτι ανασύρει μνήμες και αισθήσεις ξεχασμένες. Ο γονιός πολύ συχνά αισθάνεται αδύναμος να αποφασίσει τι είναι το σωστότερο για το παιδί κι είναι φυσικό να νοιώθει έτσι κατά καιρούς αφού πρόκειται για μία νέα εμπειρία.

Θα έχετε παρατηρήσει με πόσο διαφορετικό τρόπο μεγαλώνουν δύο αδέρφια διαφορετικής ηλικίας. Συνήθως στο πρώτο παιδί υπάρχει περισσότερο άγχος από τους γονείς για το μεγάλωμά του, καθώς δεν έχουν ξαναβιώσει παρόμοια κατάσταση. Εκτός από την περίπτωση που οι ίδιοι οι γονείς ήταν στην πατρική οικογένεια πρωτότοκοι και είχαν την εμπειρία από μικρότερα αδέρφια με μεγάλη διαφορά ηλικίας. Αυτοί είναι περισσότερο εξοικιωμένοι και λιγότερο αγχωμένοι για το αν πράττουν σωστά ή λάθος κι αν ένα συνάχι του παιδιού πρέπει να αξιολογηθεί ως κάτι σοβαρό ή όχι ώστε να το πάνε στο γιατρό.

Το σίγουρο είναι ότι κάθε γονιός εξασκείται στην υπομονή όταν έχει παιδιά. Καθώς τα παιδιά είναι γεμάτα ενέργεια και ακούραστα κατά τη διάρκεια της ημέρας, είναι εξαιρετικά δύσκολο για έναν ενήλικα να μπορεί να ακολουθήσει αυτούς τους ρυθμούς. Τα όρια είναι απαραίτητα τόσο για την ομαλή λειτουργία της οικογενειακής ζωής, αλλά και για τον ψυχισμό του μικρού παιδιού προκειμένου να αισθάνεται ασφαλές.

Πώς όμως τίθενται τα όρια; Αυτό είναι ένα από τα βασικά προβλήματα που έχει να επιλύσει ο γονιός. Η σωματική τιμωρία βλάπτει ναρκισσιστικά το παιδί και σπάνια φέρει τα αναμενόμενα αποτελέσματα, ιδιαίτερα όσο μεγαλώνει. Όλο και περισσότερο φαίνεται ότι η λογική της επιβράβευσης κερδίζει έδαφος ως προς την αποτελεσματικότητά της στην εγκαθίδρυση των ορίων. Σιγά σιγά οι κανόνες ενδοβάλλονται και η ζωή γίνεται ευκολότερη.

Το πρότυπο των γονιών είναι το σημαντικότερο που έχουν τα παιδιά, τουλάχιστον ως την εφηβεία. Έτσι, ο γονιός έρχεται πάντα σε μία διαρκή αναζήτηση του πώς ο ίδιος γίνεται αντιληπτός στο παιδί του κι έτσι η ύπαρξη του παιδιού γίνεται και μοχλός αυτοσυνείδησης.

Δεν υπάρχει αλάθητος γονιός, οπότε καλό είναι να περιορίζονται οι ενοχές για πράγματα που δεν έχουν συμβεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για το παιδί. Θα έλεγα ότι όλοι μας έχουμε κάποιας μορφής ψυχικού τραυματισμού από τους γονείς μας, όσο καλοί και να ήταν.

Ακόμη και ο πολύ καλός γονιός αποτελεί δυσκολία για το παιδί. Δυσκολία στο να τον αποχωριστεί, όταν έρθει η ώρα που θα πρέπει να ανοίξει τα φτερά του. Έτσι, αξίζει να θυμηθούμε τι έλεγε o Winnicott για τη μητέρα. Ότι αυτή θα πρέπει να είναι αρκετά καλή και όχι άριστη, ώστε να έχει ένα κίνητρο το παιδί να φύγει και να αυτονομηθεί.

Με τη γέννηση ενός παιδιού, ο γονιός επαναδιαπραγματεύεται τη δική του σχέση με τον γονιό του. Αν αυτή ήταν κακή, του δίνεται η δυνατότητα να την βελτιώσει μέσα από τη σχέση του με το παιδί του, να την αναστοχαστεί και να την κατανοήσει καλύτερα.

Σε κάθε αναπτυξιακό στάδιο το παιδί χρειάζεται με διαφορετικό τρόπο τους γονείς του. Έτσι από 0-3 μηνών η μητέρα πρέπει να είναι συνεχώς παρούσα σε κάθε αίτημα-κλάμα του βρέφους βάζοντας τις βάσεις της εμπιστοσύνης και της επικοινωνίας. Ταυτόχρονα ο πατέρας πρέπει να αντιμετωπίσει αυτή την συμβιωτική σχέση της συντρόφου του με το παιδί και να μην αισθάνεται ανταγωνιστικά. Σταδιακά επέρχεται η αποκόλληση του παιδιού από τη μητέρα και ενδυναμώνεται ο ρόλος του πατέρα.

Από τη στιγμή που το παιδί αρχίζει να μπουσουλάει αρχίζει να εξερευνά το περιβάλλον του. Εφόσον έχει πάει καλά το προηγούμενο στάδιο αισθάνεται ασφαλές να απομακρυνθεί από τη μητέρα και να πάει στην άλλη άκρη του δωματίου ή και σε άλλο δωμάτιο προκειμένου να ανακαλύψει τι γίνεται εκεί. Παρόλο που η ανησυχία του γονιού αυξάνεται γιατί είναι συχνά τα μικροατυχήματα θα ωφελήσει το παιδί του αν το αφήσει ελεύθερο να εξερευνήσει, υπό την εποπτεία του κι όχι να το περιορίσει στο πάρκο του.

Το κόψιμο της πάνας χρειάζεται προσοχή γιατί σχετίζεται με ακόμη μία έκφανση αυτονομίας του παιδιού. Τα κακά είναι δικά του και τα κάνει ό,τι θέλει…Έτσι σκέφτεται το μικρό παιδί. Ο έλεγχος των σφιγκτήρων αυξάνει πολύ την αυτοπεποίθηση του παιδιού που αισθάνεται δυνατότερο. Εμφανίζεται το «όχι» προς τους γονείς. Ένας ομαλός τρόπος εγκατάλειψης της πάνας (ανάμεσα στα 2 και 3 έτη) είναι μέσω της ταύτισης με τον ενήλικα και να συνδεθεί η πράξη της χρήσης της τουαλέτας με το μεγάλωμα του.

Κατά τη νηπιακή ηλικία το παιδί χρειάζεται να αισθάνεται την αγάπη του περιβάλλοντος. Η αγάπη δεν σημαίνει απαραίτητα συνεχή χαϊδολογήματα, αλλά η τρυφερότητα πρέπει να συνδέεται και με το ειλικρινές ενδιαφέρον προς αυτό, με το βίωμα ότι ο γονιός το αποδέχεται και το αγαπάει.

Κατά τη διάρκεια της σχολικής ζωής το παιδί χρειάζεται ένα ήρεμο και οριοθετημένο περιβάλλον προκειμένου να αναπτύξει την εργατικότητα που χρειάζεται για το σχολείο, τη συγκέντρωση, τη συνεργασία με τα άλλα παιδιά και την κοινωνικότητά του.

Στην εφηβεία αυτό που χρειάζεται περισσότερο ο/η έφηβος είναι η κατανόηση. Κατανόηση για όλη την έκρηξη που προκαλεί η ορμονική ανάπτυξη στο παιδί και οι αυξημένες απαιτήσεις του σχολείου, της κοινωνικότητας και της έναρξης της σεξουαλικότητας του. Εκεί ο γονιός πρέπει να αποδεχτεί την αποκαθήλωσή του από το θρόνο που ήταν τοποθετημένος από το παιδί του όσο αυτό ήταν μικρό, την αμφισβήτισή του και την σταδιακή απομάκρυνση του παιδιού από την οικογένεια για να βρει σύντροφο και φίλους.

Ο νέος θα περάσει ευκολότερα στην ενηλικίωση όταν ο γονιός αναγνωρίζει το μεγάλωμά του και του επιτρέπει να πάρει τη ζωή στα χέρια του. Αυτό βέβαια είναι μία διαδικασία που ξεκινά ήδη από τη γέννηση και πρέπει να οδηγεί σε μία σταδιακή αυτονόμηση του παιδιού.

Όπως βλέπετε είναι μεγάλο μάθημα ζωής η γέννηση ενός παιδιού και το μεγάλωμά του. Ένα υπέροχο μάθημα ζωής που αλλάζει τη ζωή του γονιού. Αυτή η αλλαγή γίνεται περισσότερο αποδεκτή όταν είναι έτοιμος και επιθυμεί το γονεϊκό ρόλο. Είναι μεγάλη η χαρά που τον περιμένει, αλλά και η ευθύνη. Τα παιδιά διδάσκουν τους γονείς μέσα από την ύπαρξή τους. Αν ο γονιός είναι ανοιχτός, τότε τον περιμένουν πολλές εκπλήξεις. Τώρα για το αν θα είναι καλές ή κακές αυτές οι εκπλήξεις, αυτό έχει να κάνει με τη σχέση που οικοδομεί με το παιδί του

Δήμητρα Σταύρου  ψυχολόγος-δραματοθεραπεύτρια

Πηγή: People & Ideas

Η βία σημαδεύει τα παιδιά

Σχολιάστε

Λίζα Βάρβογλη διδάκτωρ Ψυχολογίας, ψυχολόγος και ερευνήτρια στο Children’s Hospital της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ.


Με ποια συμπτώματα εμφανίζεται στους ενηλίκους η κακοποίηση στη νεαρή ηλικία

Η σκηνή εκτυλίσσεται στον 10ο όροφο του Children’s Hospital της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ στη Βοστόνη. Στο γραφείο μου βρίσκεται ένα επτάχρονο αγοράκι, οχυρωμένο πίσω από τον καναπέ, που φωνάζει εκτός εαυτού να μην το πλησιάσω.

Διαβάζοντας το ιστορικό του, διαπιστώνω ότι αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που το παιδάκι βρίσκεται για εξετάσεις στα εξωτερικά ιατρεία του νοσοκομείου: επιθετική συμπεριφορά στο σπίτι και στο σχολείο, υπερβολική συναισθηματική αντίδραση σε μικροπράγματα αλλά και βιαιοπραγίες όπως να δαγκώνει ή να χτυπάει τους συμμαθητές του.

Μόλις δύο ημέρες πριν από αυτή τη συνάντηση βρισκόταν στο γραφείο μου ένα 14χρονο κορίτσι το οποίο έτρωγε και μάτωνε τα νύχια του, είχε καρφωμένα τα μάτια του στο πάτωμα και πεταγόταν πάνω κάθε φορά που ακουγόταν κάποιος θόρυβος από τον διάδρομο μια πόρτα που έκλεινε με δύναμη, τα βήματα ή ο βήχας κάποιου…

Το ιστορικό του κοριτσιού αυτού συμπεριλαμβάνει άγχος, ξεσπάσματα κλάματος, δυσκολία προσοχής και συγκέντρωσης, δυσκολία συναισθηματικής επικοινωνίας με τους γύρω του και χαμηλή σχολική απόδοση.

Ακόμη μια 40χρονη ασθενής μου που υπέφερε από μελαγχολία και αγοραφοβία δηλαδή φοβόταν υπερβολικά να βγει από το σπίτι της και να πάει μόνη της στην αγορά, σε εξωτερικές δουλειές ή σε φιλικά σπίτια μου εκμυστηρεύθηκε ότι όταν ήταν παιδί οι γονείς της την έδερναν και της μιλούσαν πολύ άσχημα, «εμπειρίες που θαρρείς και έχουν βγάλει ρίζες μέσα μου και δεν λένε να ξεριζωθούν από τη σκέψη και τη ζωή μου», όπως χαρακτηριστικά δήλωσε.

Τι κοινό έχουν αυτές οι τρεις περιπτώσεις;

Πρόκειται για άτομα τα οποία σε μικρή ηλικία υπέστησαν κακομεταχείριση, τόσο σωματική (οι γονείς τους τα έδερναν) όσο και συναισθηματική (τα έβριζαν και τους μιλούσαν άσχημα).

Συμπεριφορές σαν αυτές που περιέγραψα είναι συχνές στην κλινική πρακτική και συνήθως συνοδεύονται από ιστορικό κακής μεταχείρισης στη βρεφική και παιδική ηλικία.

Μια πολύ πρόσφατη έρευνα έρχεται να επιβεβαιώσει τις κλινικές αυτές παρατηρήσεις με χειροπιαστές αποδείξεις.

Ο δόκτωρ Martin Teicher και οι συνεργάτες του στο νοσοκομείο McLean της Βοστόνης διαπίστωσαν ότι το συναισθηματικό τραύμα στην παιδική ηλικία μπορεί να προκαλέσει παραμόρφωση σε σημαντικά τμήματα του εγκεφάλου με αποτέλεσμα συναισθηματικές διαταραχές όπως μελαγχολία ή άγχος.

Οι διαταραχές αυτές δεν είναι όμως αποκλειστικά ψυχολογικές, αλλά φαίνεται ότι έχουν φυσιολογική βάση, καθώς σχετίζονται με αλλαγές που συμβαίνουν στα νευρωνικά μονοπάτια του εγκεφάλου.

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Ο εγκέφαλος διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από τις εμπειρίες μας, οι οποίες, καθώς επαναλαμβάνονται, χαράζουν «μονοπάτια» και συνδέσεις ανάμεσα στους νευρώνες. Οι αντίξοες εμπειρίες δημιουργούν εγγραφές στον εγκέφαλο, διαμορφώνοντάς τον με διαφορετικό τρόπο απ’ ό,τι οι κανονικές εμπειρίες. Έτσι το ερέθισμα που προκαλούν τα άσχημα λόγια και οι βρισιές που προέρχονται από τους γονείς προς το παιδί τους έχουν έναν μόνιμο αντίκτυπο στη διαμόρφωση του εγκεφάλου του παιδιού τους, πολύ διαφορετικό από αυτόν που έχουν τα ωραία λόγια και η τρυφερότητα των γονιών προς το παιδί.

Ο δόκτωρ Martin Teicher δήλωσε ότι ο αντίκτυπος της λεκτικής και συναισθηματικής κακομεταχείρισης είναι μόνιμος και δύσκολα αντιστρέψιμος και δεν πρόκειται για μια εμπειρία την οποία ο άνθρωπος μπορεί εύκολα και ανώδυνα να ξεπεράσει.

Τα συμπεράσματα των ερευνητών

Ο δόκτωρ Martin Teicher και οι συνεργάτες του κατέληξαν σε αυτά τα συμπεράσματα αφού εξέτασαν εκατοντάδες εγκεφάλους από παιδιά που είχαν εισαχθεί στο νοσοκομείο λόγω σεξουαλικής, φυσικής ή συναισθηματικής κακοποίησης.

Οι εικόνες των εγκεφάλων αυτών των παιδιών συγκρίθηκαν στη συνέχεια με τις εικόνες των εγκεφάλων παιδιών που δεν είχαν υποστεί τέτοιου είδους κακομεταχείριση. Η σύγκριση των εγκεφαλικών εικόνων έδειξε ότι τα παραμελημένα ή κακοποιημένα παιδιά σαφώς υστερούσαν σε εγκεφαλική μάζα σε σχέση με τα μη κακοποιημένα παιδιά.

Έτσι βρέθηκε ότι η δεσμίδα των νεύρων που συνδέει τα δύο εγκεφαλικά ημισφαίρια και η οποία λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ τους ήταν ως και 40% μικρότερη στα παραμελημένα ή στα κακοποιημένα παιδιά.

Τι σημαίνει όμως από πρακτική άποψη μια τέτοια συρρίκνωση της εγκεφαλικής αυτής δομής;

Ένα υπανάπτυκτο μεσολόβιο, δηλαδή η δεσμίδα των νεύρων που συνδέει τα δύο εγκεφαλικά ημισφαίρια, παρακωλύει την ανταλλαγή πληροφοριών ανάμεσα στα δύο ημισφαίρια. Το αποτέλεσμα είναι ότι τα παραμελημένα και κακοποιημένα παιδιά λειτουργούν κυρίως βάσει του ενός ημισφαιρίου αντί να έχουν την ευελιξία να μετακινούνται από το ένα στο άλλο με γρήγορο ρυθμό, όπως είναι φυσιολογικό και χρήσιμο.

Η έρευνα του καθηγητή Seth Pollak πάνω στην ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου κακοποιημένων και μη παιδιών έδωσε παρόμοια αποτελέσματα σε σχέση με τη συναισθηματική ένταση. Ο κ. Pollak δημιούργησε ένα ανώδυνο πείραμα σαν παιχνίδι, στο οποίο ζητούσε από τα παιδιά να κοιτάξουν μια σειρά προσώπων και να βρουν τα χαρούμενα, φοβισμένα ή θυμωμένα πρόσωπα, πατώντας ένα κουμπί κάθε φορά. Κατά τη διάρκεια του πειράματος τα παιδιά φορούσαν μια κάσκα με ηλεκτρόδια ώστε να μπορεί να μετρηθεί η ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου. Το ζητούμενο ήταν να μετρηθεί μια έντονη αύξηση της ηλεκτρικής δραστηριότητας στον εγκέφαλο, ως αποτέλεσμα ενός συγκεκριμένου ερεθίσματος. Η ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου ήταν ίδια τόσο για τα κακοποιημένα όσο και για τα μη κακοποιημένα παιδιά όταν επρόκειτο για χαρούμενα ή φοβισμένα πρόσωπα. Υπήρξε όμως μια δραματική αύξηση της ηλεκτρικής δραστηριότητας του εγκεφάλου των κακοποιημένων παιδιών όταν βρέθηκαν αντιμέτωπα με τις εικόνες των θυμωμένων προσώπων.

Οι επιπτώσεις του θυμού

Η ηλεκτρική αντίδραση του εγκεφάλου τους στο ερέθισμα του θυμωμένου προσώπου ήταν πολύ έντονη και μακράς διάρκειας. Ο λόγος γι’ αυτή την έντονη αλλαγή είναι, σύμφωνα με τον καθηγητή Pollak, ότι ο θυμός των γονιών είναι ένα πολύ έντονο στοιχείο, ότι κάτι πρόκειται να συμβεί στο οικογενειακό περιβάλλον, και η επιβίωση του παιδιού ουσιαστικά εξαρτάται από τη γρήγορη και άμεση ικανότητά του να αναγνωρίσει το σήμα του θυμού και τις επερχόμενες αλλαγές. Αυτή η εγρήγορση προς τον θυμό γίνεται μια αυτόματη συναισθηματική αντίδραση για το άτομο, που ως ενήλικος τείνει να ερμηνεύει ακόμη και ουδέτερα ή ασαφή ερεθίσματα ως απειλητικά, πράγμα το οποίο εμποδίζει τη σύναψη υγιών σχέσεων με άλλους ενηλίκους.

Πώς ερμηνεύονται όμως από φυσιολογική άποψη αυτά τα ευρήματα;

Το κάθε εγκεφαλικό ημισφαίριο έχει μια σειρά εξειδικευμένων λειτουργιών, με το αριστερό ημισφαίριο να ελέγχει τη λογική σκέψη και τη γλώσσα, ενώ το δεξί έχει τον έλεγχο της δημιουργικότητας και της συναισθηματικής σκέψης. Όταν δεν υπάρχει άνετη ροή από το ένα ημισφαίριο στο άλλο παρά εμμονή στις λειτουργίες του ενός, τότε μπορεί να προκύψουν διάφορα προβλήματα. Για παράδειγμα, ενήλικοι που είχαν υποστεί κακομεταχείριση στην παιδική τους ηλικία χρησιμοποιούν το αριστερό τους ημισφαίριο στην καθημερινή τους ζωή όταν δεν έχουν δυσκολίες. Όταν όμως οι τραυματικές σκέψεις ξαναβγούν στην επιφάνεια ή κάποιο γεγονός που συναισθηματικά τους θυμίζει την κακομεταχείριση της παιδικής τους ηλικίας έρθει στο προσκήνιο, τότε τα ίδια αυτά άτομα καταφεύγουν στο δεξί τους ημισφαίριο, με αποτέλεσμα να γίνονται υπερβολικά συναισθηματικά και να άγονται και να φέρονται από πάθη και συγκινήσεις χωρίς να τιθασεύει αυτή την ένταση το χαλινάρι της λογικής.

ΕΡΕΥΝΕΣ

Κακομεταχείριση και ιδιοφυΐα

Μεμονωμένοι ερευνητές έκαναν μια τολμηρή σύνδεση ανάμεσα στην κακομεταχείριση κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας και στην ιδιοφυΐα, βασισμένοι στα παραδείγματα από τη ζωή του Μπετόβεν και του D. Η. Lawrence.

Ο Μπετόβεν είχε δύσκολη παιδική ηλικία καθώς ο πατέρας του τον κακομεταχειριζόταν, τον τραβούσε από το κρεβάτι και τον υποχρέωνε να κάνει εξάσκηση στο πιάνο μέσα στη νύχτα, χτυπώντας τον όποτε έκανε λάθος.

Ο Lawrence είχε μια πολύ άσχημη σχέση με τον αλκοολικό πατέρα του. Σύγχρονοι καλλιτέχνες έχουν επίσης ομολογήσει επεισόδια κακομεταχείρισής τους όταν ήταν παιδιά, όπως η τραγουδίστρια Sinead Ο’ Connor , η οποία εκμυστηρεύθηκε πως όταν ήταν μικρή την κλείδωναν γυμνή για μέρες σε ένα παγωμένο δωμάτιο και τη χτυπούσαν.

Η σύγχρονη ψυχιατρική άποψη υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει αιτιακή σχέση ανάμεσα στις ψυχικές ασθένειες ή στην κακομεταχείριση και στην ιδιοφυΐα.

Τελικά φαίνεται να ισχύει το αντίθετο, δηλαδή ότι η κακομεταχείριση οδηγεί σε μαθησιακά προβλήματα και χαμηλή σχολική απόδοση.

Πηγή: Special education

Older Entries