Η τιμωρία ως μέσο διαπαιδαγώγησης

Σχολιάστε

Συνοπτική αναφορά για τα είδη της τιμωρίας και την αποτελεσματικότητα αυτών.
του Ψυχολόγου Ευάγγελου Καναβιτσά

90% των Ελλήνων αναφέρουν πως τιμωρούν τα παιδιά τους και 60% αναφέρουν πως επιβάλλουν και σωματικές και ψυχολογικές ποινές στα παιδιά τους (Κρασανάκης, 1992).

Η τιμωρία είναι

«η ποινή που επιβάλλεται για κάποια αξιόποινη πράξη.» (Παγουλάτος)
«ένα είδος προστίμου το οποίο επιβάλλεται σε κάποιο πρόσωπο για την ανάρμοστη συμπεριφορά του ή για την παράβαση ορισμένων κανόνων, τους οποίους οφείλει να τηρεί.» (Κρασανάκης)
«κάθε δυσάρεστο γεγονός που επισυμβαίνει αμέσως μετά την εκτέλεση μιας πράξης κι έχει σα συνέπεια την αποδυνάμωση της πράξης αυτής.» (Leslie).

Αποτελέσματικότητα της Τιμωρίας

Αν εφαρμοστεί με σύνεση, μπορεί να αποτελέσει λύση τελευταίας ανάγκης, μόνο σαν κατασταλτικό, πυροσβεστικό μέσο, κι αυτό γιατί;
Η τιμωρία δεν μαθαίνει στο παιδί τι να κάνει και πώς να το κάνει. Συνεπώς, δεν έχει μορφωτική αξία και κανένας κακός χαρακτήρας δεν έγινε καλός μόνο με την τιμωρία.
Αντίθετα, η ενίσχυση των θετικών συμπεριφορών του παιδιού, σε συνδυασμό με ήπιες τιμωρίες, όταν είναι απαραίτητες, αποτελεί ισχυρό μέσο σφυρηλάτησης του χαρακτήρα του παιδιού.

Είδη Τιμωρίας και η επικινδυνότητά τους

Σωματική τιμωρία.
Ιδιαίτερα επικίνδυνη στο να δημιουργήσει άβουλα, φοβισμένα και επιθετικά παιδιά. Ωστόσο, άλλο η συστηματική σωματική τιμωρία κι άλλο η απώθηση, η σωματική καθοδήγηση του παιδιού στο χώρο.
Τεχνική του διαλείμματος.
Απομάκρυνση του παιδιού μέχρι να ηρεμίσει και να συμμορφωθεί. Σχετικά ακίνδυνη, αν το παιδί αποφασίζει πότε θα επιστρέψει κι αν του κάνουμε σαφές πως δεν αποδοκιμάζουμε το ίδιο αλλά τη συμπεριφορά του.
Απειλές για φαντάσματα, δράκους κτλ.
Μπορούν να αποτελέσουν εκλυτικά αίτια φοβιών και άλλων αγχωδών διαταραχών στα παιδιά και τα κάνουν να νιώθουν απροστάτευτα.
Απαγόρευση πρόσβασης σε παιχνίδια, τηλεόραση κ.τ.λ.
Σχετικά ακίνδυνη τακτική αρκεί τα αντικείμενα των οποίων την πρόσβαση απαγορεύουμε στο παιδί δεν αποτελούν σύμβολα της αγάπης μας για αυτό.
Ανάθεση αντιγραφής ή αποστήθισης κειμένων.
Δίνουν το μήνυμα στα παιδιά πως μάθηση=αγγαρεία.

Σε κάθε περίπτωση το παιδί πρέπει να νιώθει ότι το σεβόμαστε, ότι τιμωρούμε τη συμπεριφορά του κι όχι την προσωπικότητά του, ότι η τιμωρία είναι η φυσική συνέπεια της πράξης του κι όχι η εκδήλωση της απόρριψής του από μας. Τέλος, όσο περισσότερο ενισχύουμε το παιδί με επαίνους και πράξεις για τις θετικές του συμπεριφορές τόσο λιγότερο θα χρειαστεί να το τιμωρούμε για τις αρνητικές του.

πηγή

Γιατί πρέπει να το τιμωρήσω; Πότε είναι χρήσιμη η τιμωρία;

1 σχόλιο

Η «τιμωρία» είναι σκληρή λέξη για τα παιδιά. Μας φέρνει στη σκέψη μας έννοιες, όπως αμάρτημα, ποινή, πόνο, οι οποίες δεν ταιριάζουν σε αυτό που επιβάλλουμε για τις λάθος παιδικές πράξεις.

Είναι καλό, λοιπόν, να ξεκαθαρίσουμε ότι, όταν χρησιμοποιούμε τη λέξη τιμωρία, την ορίζουμε ως πράξη που κάνουν οι γονείς για να μάθουν στα παιδιά τους κάτι. Να μάθουν πώς να ξεχωρίζουν το σωστό από το μη σωστό, το επιτρεπτό από το μη επιτρεπτό. Η ζωή είναι γεμάτη πράξεις και συνέπειες.

Της Φωτεινής Καρακατσάνη, Ψυχολόγου της Συμβουλευτικής τηλεφωνικής γραμμής-Σύνδεσμος             801 801 1177

Πώς, πότε και με τι τρόπο να τιμωρήσω;

Καταρχήν, στόχος της τιμωρίας είναι να συμβάλλει στην ουσιαστική βελτίωση του παιδιού. Αν πιστέψει κανείς ότι τιμωρούμε τα παιδιά για να μάθουν περί συνέπειας, η ίδια η έννοια γίνεται απλός και σίγουρος οδηγός:

Βασική αρχή είναι ότι οι τιμωρίες θα πρέπει να είναι σχετικές με την αταξία, γιατί αλλιώς μπερδεύουν τα παιδιά. Πολλοί γονείς λένε «δεν ξέρω πώς να τον τιμωρήσω»… Όταν τους ρωτάς για ποια αταξία, απαντούν «για οποιαδήποτε αταξία»… Μα, κάθε πράξη έχει διαφορετική συνέπεια, δεν είναι παράλογο να αναζητά κανείς γενικά…τιμωρίες;

Με οδηγό την έννοια «πράξη-συνέπεια» μπορείτε να βρείτε μόνοι σας τη σωστή τιμωρία.

Ας πάρουμε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα:

Η Ζωή σπάει ένα βάζο με λουλούδια. Οι γονείς της τής απαγορεύουν να δει τηλεόραση για μία εβδομάδα.

Ας δούμε άλλες πιθανές τιμωρίες με βάση τον οδηγό «πράξη-συνέπεια», που ίσως της μάθουν, ανάλογα πάντα με την ηλικία της:

Ακόμα κι αν η Ζωή είναι πολύ μικρή, πρέπει να βοηθήσει, έστω συμβολικά, να σκουπίσει το πάτωμα, να σφουγγαριστούν τα νερά, να πεταχτούν τα λουλούδια.

  • -Εάν η Ζωή ήταν 2 ετών, μάλλον αυτό είναι το μόνο που χρειάζεται και που μπορεί να κατανοήσει. Πολλοί θα πιστεύουν ότι αυτό δεν είναι τιμωρία, είναι όμως μια διαδικασία να καταλάβουν τα παιδιά ότι οι πράξεις τους έχουν συνέπειες.
  • -Εάν η Ζωή ήταν 4 ετών, θα μπορούσε να φτιάξει ένα βάζο στο νηπιαγωγείο ή και μαζί με τη μαμά, από πηλό ή από κάποιο πλαστικό μπουκάλι.
  • -Εάν η Ζωή ήταν 12 ετών και είχε χαρτζιλίκι, θα μπορούσε να της αφαιρεθεί ένα μέρος απ’ αυτό για να αντικατασταθεί το βάζο.

Η μία συνέπεια είναι το χαμένο βάζο, και σε αυτήν αντιστοιχούν οι παραπάνω διορθωτικές κινήσεις. Δεν είναι σωστό, από την πλευρά μας ως γονείς, να προστατεύουμε τα παιδιά από τα αρνητικά μας συναισθήματα για πράγματα που έκαναν, γιατί αυτό τους δημιουργεί περισσότερο άγχος και ενοχές, τους στερεί τη δυνατότητα να αναλάβουν τις ευθύνες τους και, προπαντός, τους στερεί τη δυνατότητα να επανορθώσουν! Πρέπει να μιλάμε ανοιχτά, αλλά ήρεμα «τρόμαξα», ή «θύμωσα», ή «λυπήθηκα που δεν πρόσεξες το βάζο μου…».

  • -Στην εφηβεία, η έννοια της «αταξίας» αποκτάει άλλο νόημα. Οι έφηβοι από τη φύση τους μπορεί να είναι «ανυπάκουοι» και αντιδραστικοί. Πολλές φορές μοιάζει να προκαλούν, κυριολεκτικά, τα όρια και τους κανόνες, αλλά και την υπομονή των γονιών τους. Κάθε γονιός χρειάζεται να έχει υπόψη του ότι όλα αυτά αποτελούν κινήσεις εξέλιξης, αυτονόμησης και ανεξαρτητοποίησης, που για να πετύχουν όμως αυτό τον σκοπό χρειάζεται να πραγματοποιούνται μέσα σε ένα πλαίσιο ασφάλειας. Ο έφηβος έχει ανάγκη από όρια, πιο ευέλικτα μεν, υπαρκτά και ξεκάθαρα δε. Για παράδειγμα, δεν μπορούμε να απαγορεύσουμε σ’ έναν έφηβο να βγαίνει με τους φίλους του, μπορούμε όμως να παρέμβουμε όσον αφορά το πότε, το πού, τη διάρκεια και τη συχνότητα. Και δεν είναι κακό να επισημάνουμε στον έφηβο ότι «οι κανόνες σε αυτή την οικογένεια είναι αυτοί, και όσο μένεις εδώ θα σε παρακαλούσα να τους σέβεσαι».

Πότε είναι χρήσιμη η τιμωρία;

Η τιμωρία είναι χρήσιμη όταν μαθαίνει στο παιδί ότι οι πράξεις έχουν συνέπειες, ότι οι γονείς τιμωρούν στην προσπάθειά τους να οπλίσουν το παιδί τους με ισχυρή θέληση και πειθαρχία, αφού έχουν την ευθύνη για το παιδί τους έως τη στιγμή που θα ενηλικιωθεί, όταν πλέον δεν θα έχει ανάγκη από τον έλεγχο που ασκεί η οικογένεια. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ως γονείς πόσο χρήσιμη και αναγκαία για την ανάπτυξη ενός παιδιού είναι η «τιμωρία», πάντοτε σε αναλογία με την ηλικία του παιδιού, την πράξη και το πώς έγινε αυτή. Να του εξηγήσει με σαφήνεια τι ακριβώς τον δυσαρέστησε στη συμπεριφορά του, διασφαλίζοντας ότι το παιδί έχει καταλάβει ακριβώς γιατί τιμωρείται. Μόνο έτσι θα μειωθούν οι ενοχές και οι τύψεις που ένας γονιός φέρει όταν «τιμωρεί» το παιδί του.

Το άρθρο βασίζεται στο βιβλίο της Συμβουλευτικής Τηλεφωνικής Γραμμής-Σύνδεσμος για τους Γονείς: «Πώς να μιλήσετε σε ένα παιδί για…»

ΠΗΓΗ

Τιμωρία VS Επιβράβευση

3 Σχόλια

Την ώρα που έχετε αγανακτήσει από την κακή συμπεριφορά του παιδιού σας και του φωνάζετε ότι θα του κρύψετε το αγαπημένο του παιχνίδι για όλη την εβδομάδα ή κάτι παρόμοιο και βλέπετε πως η απειλή αυτή δε φέρνει πια κανένα αποτέλεσμα… μην απελπιστείτε! Σκεφτείτε μια καλή εναλλακτική λύση: αντί να το τιμωρήσετε, να το επιβραβεύσετε για την καλή του συμπεριφορά!

 

Σκεφτείτε πόση διαφορά θα είχε, εάν σας έλεγε το αφεντικό σας «αν δεν ετοιμάσεις γρήγορα αυτή την αναφορά, θα σου κόψω χρήματα από το μισθό» ή εάν σας έλεγε «εάν ετοιμάσεις γρήγορα αυτή την αναφορά, θα πάρεις bonus». Πώς θα νιώθατε σε κάθε περίπτωση και με τι διάθεση θα κάνατε αυτό που σας ζητούσε;

 

Κάπως έτσι νιώθουν και τα παιδιά. Οι απαγορεύσεις και οι στερήσεις κάποια στιγμή αρχίζουν να μην έχουν αποτέλεσμα ή μεγαλώνουν περισσότερο τις εντάσεις και τον εκνευρισμό του παιδιού. Η τιμωρία συχνά διεγείρει αισθήματα αδικίας και θυμού. Αντίθετα, η επιβράβευση είναι πάντοτε ευπρόσδεκτη και βάζει το παιδί στη λογική να περιμένει κάτι ευχάριστο, εάν συμπεριφερθεί με τον τρόπο που του ζητάτε.

 

Αντί, λοιπόν, να δημιουργηθεί εκνευρισμός στο παιδί επειδή θα του στερήσετε κάτι ή θα το τιμωρήσετε, προκαλέστε την καλή του συμπεριφορά κάνοντάς το να αισθανθεί ότι την αναγνωρίζετε και την ανταμείβετε.

 

Έτσι, την κρίσιμη στιγμή, ρίξτε τις εντάσεις, ξεχάστε τις απειλές και πείτε ήρεμα και με χαμόγελο πως η καλή συμπεριφορά του θα αμειφθεί, για παράδειγμα με μια βόλτα, μια ταινία ή κάτι παρόμοιο που αρέσει στο παιδί σας. Το πιτσιρίκι σας μπορεί να ξαφνιαστεί, αλλά το ίδιο κι εσείς που πιθανόν να το δείτε να γίνεται υπάκουο τόσο γρήγορα!

πηγή:www.mamakid.gr

Τιμωρία: Πόσο αποτελεσματική είναι;

4 Σχόλια

Σκέψεις σχετικά με το δύσκολο ερώτημα: Πόσο αποτελεσματική είναι η τιμωρία.

του Ψυχολόγου Ευάγγελου Καναβιτσά

Το ερώτημα αν η τιμωρία είναι αποτελεσματική ή όχι είναι εξαιρετικά δύσκολο να απαντηθεί απόλυτα καθώς όχι μόνο υπάρχουν διαφορετικές τεχνικές τιμωρίας αλλά κάθε παιδί είναι διαφορετικό, κάθε οικογένεια και το κλίμα που επικρατεί σε αυτή είναι διαφορετική και σαν συνέπεια διαφορετικές συνταγές μπορεί να είναι αποτελεσματικές με διαφορετικά παιδιά και διαφορετικά πλαίσια. Συνεπώς δεν μπορεί να δοθεί μια απόλυτη απάντηση στο ερώτημα αν η τιμωρία είναι αποτελεσματική. Μπορούμε ωστόσο να προσεγγίσουμε αυτό το ερώτημα μέσα από ευρήματα επιστημονικών ερευνών που αναφέρονται στις συνέπειες της τιμωρίας πάνω στην πλειοψηφία των παιδιών. Τελικά, όπως σας έχω προϊδεάσει το αν και κατά πόσο μια τιμωρία είναι αποτελεσματική θα εξαρτηθεί κυρίως από το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα εκδηλωθεί και από τις προϋπάρχουσες σχέσεις γονέα-παιδιού.

Πολλές συγκρουόμενες απόψεις έχουν εκδηλωθεί σχετικά με την αποτελεσματικότητα ή όχι της τιμωρίας. Όλες όμως συγκλίνουν σε μια κοινή διαπίστωση. Η τιμωρία είναι αποτελεσματική για μια αλλαγή της συμπεριφοράς του παιδιού που δυστυχώς είναι συνήθως βραχεία. Επιπλέον κάνει τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να πιστεύουν πως είναι οι κύριοι της κατάστασης, αν και αυτή η πεποίθηση είναι μάλλον παραπλανητική όπως θα δούμε στην επόμενη ενότητα σχετικά με τους κινδύνους της τιμωρίας. Πέραν αυτών οι ψυχολογικές απόψεις περί τιμωρίας συγκλίνουν σε μια άλλη κοινή διαπίστωση. Η τιμωρία από μόνη της ποτέ δεν μετέτρεψε έναν κακό χαρακτήρα σε καλό και ποτέ δεν δίδαξε μια καλή συμπεριφορά καθώς στερείται μορφωτικής αξίας. Αυτό σημαίνει πως η τιμωρία δεν δείχνει στο παιδί τι και πώς να το κάνει αλλά αντίθετα του λεει τι δεν πρέπει να κάνει. Παρ’ όλη την φτωχή μορφωτική αξία της τιμωρίας σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να είναι χρήσιμη για δύο λόγους.

α) Όταν το παιδί εμπλέκεται σε επικίνδυνες πράξεις που μπορούν να βλάψουν τον εαυτό του ή και τους άλλους. Σ’ αυτή την περίπτωση ο γονιός πρέπει να το σταματήσει αμέσως και η τιμωρία με τη μορφή μιας δυνατής φωνής, μιας λεκτικής επίπληξης ή και μιας βιαίας απώθησης είναι η μόνη που έχει σίγουρα, άμεσα αν και συνήθως βραχυχρόνια αποτελέσματα. Έτσι, ένα παιδί 3 ετών που επιμένει να αγγίξει μια αναμμένη σόμπα και πλησιάζει το χέρι του προς αυτή μπορεί να σταματήσει μόνο με μια άμεση, σαφής, ενεργητική και σίγουρη απαγόρευση.
β) Σε κάποιες περιπτώσεις αν ο γονιός καταπιέσει την άμεσή του τάση να τιμωρήσει το παιδί την ώρα που το παιδί προβαίνει σε μια αταξία υπάρχουν δύο κίνδυνοι. Αφενός μεν να καθυστερήσει την εκδήλωση θυμού προς το παιδί και να την εκφράσει σε άκαιρη χωροχρονικά περίοδο, οπότε το παιδί δεν θα καταλάβει το νόημα της τιμωρίας, θα θεωρήσει ότι αδικήθηκε και θα νιώσει ανασφάλεια σε σχέση με τη συμπεριφορά των γονιών του. Κι αυτό γιατί αποτελεσματική είναι η τιμωρία που συμβαίνει κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά την εκτέλεση της ανεπιθύμητης πράξης από το παιδί. Ο δεύτερος κίνδυνος είναι ότι αν ο γονιός συγκρατηθεί και αποφύγει συνειδητά να τιμωρήσει το παιδί του, χωρίς να προβεί σε κάποια άλλη εναλλακτική τεχνική αποκατάστασης της ισορροπίας στις σχέσεις του με το παιδί, είναι πιθανόν να εκδηλώσει τη δυσφορία του με άλλους τρόπους. Π.χ. μπορεί να γκρινιάζει όλη την υπόλοιπη ημέρα ή να προσπαθήσει να κάνει το παιδί του να νιώσει βαθιά ένοχο για την πράξη του. Σε αυτή την περίπτωση ουσιαστικά τιμωρεί το παιδί του αλλά με έναν έμμεσο, παρατεταμένο, αναποτελεσματικό και μάλλον άδικο τρόπο.

Μόλις είδαμε δύο λόγους για τους οποίους η τιμωρία σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να είναι αποτελεσματική ή μάλλον επιβεβαιώνει τη ρήση «το μη χείρον βέλτιστον» Έχοντας υπ΄ όψιν μας πως κάθε παιδί είναι διαφορετικό, ίσως θα ήταν χρήσιμο να δώσουμε τέσσερις κατευθύνσεις που ισχύουν για όλα τα παιδιά.

Ι) Πριν προβούμε σε οποιαδήποτε τιμωρία καλό είναι να προσπαθούμε να δούμε τον κόσμο με τα μάτια του παιδιού, να καταλάβουμε τις ανάγκες του και πως σκέφτεται.

ΙΙ) Είναι σημαντικό το να επικοινωνήσουμε με το παιδί με σαφήνεια και να του πούμε τι ακριβώς μας δυσαρέστησε στην συμπεριφορά του. Έτσι μπορούμε να διασφαλίσουμε πως το παιδί έχει καταλάβει ακριβώς το γιατί τιμωρείται. Πολύ περισσότερο πρέπει να γίνει σαφές στο παιδί δεν τιμωρείται το ίδιο σαν προσωπικότητα αλλά μόνο η συγκεκριμένη πράξη του.

ΙΙΙ) Σχεδιάστε προσεκτικά από πριν τον τρόπο που θα τιμωρείτε, και λάβετε υπ’ όψιν σας τι πραγματικά έχει αξία για το παιδί. Μια πολύ δραστική μορφή τιμωρίας μπορεί να αποδειχθεί η αδιαφορία μας.

ΙV) Τέλος ιδιαίτερη σημασία έχει το να είμαστε όσο γίνεται πιο συνεπείς όσον αφορά τη συνολική συμπεριφορά μας προς το παιδί και ιδιαίτερα πάνω στο θέμα της τιμωρίας.

Ωστόσο η αποτελεσματικότητα της τιμωρίας κυρίως εξαρτάται από το πλαίσιο μέσα στο οποίο εκδηλώνεται. Όταν μια τιμωρία εφαρμόζεται με συνέπεια, χρονική εγγύτητα και σταθερότητα κάθε φορά που συμβαίνει το ίδιο παράπτωμα, όταν ισχύει η ίδια για όλα τα μέλη της οικογένειας, όταν δεν είναι εξοντωτική, όταν υπάρχει ένα στοργικό οικογενειακό περιβάλλον στο οποίο το παιδί μπορεί να βασιστεί και να επιστρέψει μετά το τέλος της τιμωρίας κι όταν εξηγήσουμε στο παιδί τους λόγους για τους οποίους δεν μας άρεσε η συμπεριφορά την οποία τιμωρούμε τότε η τιμωρία μπορεί να είναι αποτελεσματική. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ωστόσο ότι η αποτελεσματικότητα της τιμωρίας αναφέρεται μόνο στον αποτρεπτικό πυροσβεστικό χαρακτήρα της και δεν δύναται από μόνη της να αλλάξει χαρακτήρες. Τα αποτελέσματά της είναι βραχύβια και πρέπει όταν χρησιμοποιείται να χρησιμοποιείται με σύνεση και αίσθηση δικαίου. Ας μην ξεχνάμε πως οι σχέσεις ανηλίκου-ενηλίκου είναι, εκ των πραγμάτων, εξαιρετικά άνισες και είναι ευθύνη των ενηλίκων να μην γίνουν εξαιρετικά άδικες. Επιπλέον η τιμωρία μόνο αν συνοδεύεται από τεχνικές ενίσχυσης θετικών συμπεριφορών μέσω αμοιβών μπορεί να βοηθήσει στην διαμόρφωση ακέραιων, ανεξάρτητων και ολοκληρωμένων χαρακτήρων που είναι τελικά και το ζητούμενο, πιο πάνω τολμώ να πω από τις όποιες σχολικές ή αθλητικές επιδόσεις του παιδιού.

Άλλωστε υπάρχουν εκτενείς αναφορές στην βιβλιογραφία που υποδεικνύουν πως όσο πιο συχνά χρησιμοποιούνται τεχνικές ενίσχυσης θετικών συμπεριφοράς τόσο λιγότερο χρειάζεται να χρησιμοποιηθεί η τιμωρία. Ας έχουμε υπ’ όψιν μας πως τα παιδιά δίνουν πολύ μεγάλη σημασία στην προσοχή των γονιών τους και επηρεάζονται ιδιαίτερα από το πως αυτοί τη διαχειρίζονται. Μια καλή ιδέα θα ήταν λοιπόν να αφιερώνουμε πολύ μεγαλύτερο χρόνο στα παιδιά μας, επιβραβεύοντάς τα, όταν αυτά κάνουν κάτι θετικό παρά επιπλήττοντας τα όταν κάνουν κάτι αρνητικό.

Και πάντως το Βρετανικό Ινστιτούτο Υγείας συνιστά: «Η τιμωρία πρέπει να επιλέγεται για την αστραπιαία της αποτελεσματικότητα μόνο εφόσον κάτι τέτοιο δικαιολογείται από τη σοβαρότητα και την επικινδυνότητα της συμπεριφοράς του παιδιού και μόνο σε συνδυασμό με άλλες τεχνικές ενίσχυσης θετικής συμπεριφοράς».
Ευάγγελος Καναβιτσάς
Ψυχολόγος, Ms in applied psychology, cert. in counselling.

πηγή:e-psychology.gr

Οι τιμωρίες δεν διδάσκουν τίποτα στα άτακτα παιδιά

1 σχόλιο

Δεν διαβάζουν, καβγαδίζουν, δεν συνεργάζονται. Ο χειρισμός των «δύσκολων» παιδιών δεν είναι εύκολη υπόθεση, όμως με συγκεκριμένες τακτικές ίσως αλλάξει η συμπεριφορά τους. Η συμπεριφορά ενός παιδιού μπορεί να βελτιωθεί- το έχουν αποδείξει πενήντα χρόνια ερευνών. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι οι γονείς πρέπει να κάνουν έναν καθημερινό αγώνα δρόμου για να αποκτήσουν τα παιδιά καλούς και σωστούς τρόπους.

Με άλλα λόγια, δεν χρειάζεται να σας πιάνει πανικός αν το δωμάτιό του θυμίζει βομβαρδισμένο τοπίο…

Φυσικά εάν οι γονείς δουν το παιδί τους να περνάει ώρες μπροστά στο παράθυρό του με μια στολή παραλλαγής, φορώντας τη μάσκα του θλιμμένου κλόουν και κρατώντας ένα αεροβόλο με το οποίο να σημαδεύει τους γείτονες, είναι απολύτως λογικό να σκεφτούν ότι πρέπει να κάνουν κάτι και γρήγορα. Για πολλές συμπεριφορές ή συνήθειες των παιδιών, όμως, δεν χρειάζεται να σημάνει ο οικογενειακός συναγερμός ακόμη κι αν αυτές είναι ενοχλητικές. Το πιπίλισμα του αντίχειρα, για παράδειγμα, είναι μια συνήθεια που έχουν πάρα πολλά παιδιά έως τα πέντε τους χρόνια. Από εκείνη την ηλικία το φαινόμενο αρχίζει να εξασθενεί. Εάν λοιπόν ο οδοντίατρος δεν σας πει ότι πρέπει να κάνετε κάτι, μπορείτε να αφήσετε το παιδί σας να πιπιλάει το δάχτυλό του. Η ίδια αρχή ισχύει για το τραύλισμα.

Περίπου το 5% των παιδιών τραυλίζουν κάποια περίοδο ανάμεσα στα 2 και τα 5 τους χρόνια. Οι γονείς ανησυχούν όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο, αλλά πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι σε ποσοστό μεγαλύτερο του 80% αυτά τα παιδιά σταματούν να τραυλίζουν μετά τα έξι τους χρόνια.

Οι συμπεριφορές. Στην ίδια κατηγορία περιλαμβάνονται πολλές μορφές συμπεριφοράς που από τους γονείς κρίνονται ενοχλητικές ή απαράδεκτες. Περίπου τα μισά παιδιά ηλικίας 4 και 5 ετών δεν μπορούν να καθίσουν ήσυχα όπως θα ήθελαν οι ενήλικοι και άλλα τόσα κλαψουρίζουν τόσο πολύ ώστε οι γονείς τους το θεωρούν πρόβλημα. Και στις δύο περιπτώσεις, αυτές οι ενοχλητικές συμπεριφορές εξασθενούν με την ηλικία. Με την ίδια ανησυχία αντιμετωπίζουν οι γονείς τα ψέματα που λένε τα παιδιά στην ηλικία των 10 και 11 ετών ή όταν στην εφηβεία κλέβουν καμιά σοκολάτα από το περίπτερο ή κάνουν κάποια πράξη βανδαλισμού (τα μισά αγόρια και ένα στα τρία κορίτσια). Για τα περισσότερα παιδιά, όμως, αυτά δεν είναι προβλήματα που συνεχίζονται στο μέλλον.

Η αντίδραση. Πολλοί γονείς αντιδρούν σε αυτές τις περιπτώσεις τιμωρώντας τα παιδιά τους. Και το κάνουν για διάφορους λόγους: για να διδάξουν στα παιδιά το σωστό και το λάθος, για να ικανοποιήσουν το αίσθημα δικαιοσύνης ή για να αποδείξουν την εξουσία τους.

Φυσικά, δεν μπορεί να μην υπάρξουν επιπτώσεις για ένα παιδί που χαρακώνει το αυτοκίνητο του γείτονα. Έχει αποδειχθεί όμως ότι η τιμωρία δεν αλλάζει τη συμπεριφορά των παιδιών. Ειδικά, όσο τα παιδιά μεγαλώνουν και γίνονται πιο ανεξάρτητα και περισσότερο ικανά να διεκδικούν, τόσο οι γονείς πρέπει να προσπαθούν να δώσουν απάντηση σε ένα ερώτημα: υπάρχει λόγος να θέσω όρια εδώ; Ας φανταστούμε για παράδειγμα ένα ακατάστατο δωμάτιο- μια «αιτία πολέμου» ανάμεσα σε γονείς και παιδιά σε πάρα πολλά σπίτια. Αν το ακατάστατο δωμάτιο συνοδεύεται από μιαν ανάλογη συμπεριφορά όσον αφορά τόσο την προσωπική εμφάνιση όσο και τα μαθήματα του σχολείου, τότε η παρέμβαση είναι απαραίτητη. Διαφορετικά, θέστε στον εαυτό σας το εξής ερώτημα: πόσα δωμάτια ενηλίκων θυμίζουν το βομβαρδισμένο τοπίο ενός εφηβικού δωματίου; Είναι βέβαιο ότι θα δυσκολευτείτε να βρείτε έστω και ένα. Ο Άλαν Κάζντιν είναι καθηγητής Ψυχολογίας και Παιδοψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ και διευθυντής του Κέντρου Γονικής και Παιδικής Κλινικής Αγωγής στο ίδιο πανεπιστήμιο.

Πώς αντιμετωπίζεται ένας «μικρός τύραννος;

Η ΤΙΜΩΡΙΑ
● Έρευνες έχουν δείξει ότι με την τιμωρία δεν διορθώνεται η κακή συμπεριφορά του παιδιού
● Με την τιμωρία το παιδί δεν μαθαίνει τι να κάνει και σπανίως μαθαίνει τι να μην κάνει

Η ΣΥΖΗΤΗΣΗ
● Δεν είναι βέβαιο ότι με τη συζήτηση βελτιώνεται η συμπεριφορά του παιδιού.

Ωστόσο, με τη συζήτηση το παιδί:
α. βελτιώνει τις γλωσσικές δεξιότητές του
β. αναπτύσσει τις ικανότητές του στη λογική σκέψη

γ. αυξάνει τις πιθανότητες να συζητά στην εφηβεία με τους γονείς πράγματα που το απασχολούν

Ο ΕΠΑΙΝΟΣ
● Η έστω και μικρή βελτίωση της συμπεριφοράς πρέπει να αναγνωρίζεται από τον γονέα είτε λεκτικά είτε με ένα μικρό «δώρο» (π.χ. να του χαρίσετε 15 λεπτά πριν πάει για ύπνο)

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ
● «Θα σου απαγορεύσω να κάνεις κάτι. Για να δούμε; Μπορείς να παραμείνεις ήρεμος;».
● Αλλάξτε ρόλους. Πολλά παιδιά διασκεδάζουν παίζοντας τους γονείς και λέγοντας «όχι» στον γονέα που υποδύεται το παιδί

Χρειάζεται ηρεμία και υπομονή
Γιατί να κινήσετε γη και ουρανό για να αντιμετωπίσετε ένα πρόβλημα που θα διορθωθεί από μόνο του; Αυτή η προσέγγιση, ωστόσο, απαιτεί αρκετή δόση ηρεμίας, πειθαρχίας και υπομονής από τους γονείς.
Ακόμη και αυτοί οι γονείς, όμως, που θυμίζουν μοναχούς του Ζεν, πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι μια συνήθεια που εγκαταλείπει ένα παιδί με τον καιρό είναι πιθανό να επιστρέψει και μάλιστα σε χειρότερο βαθμό από ποτέ. Παρ΄ ότι στις περισσότερες περιπτώσεις η κακή συμπεριφορά δεν ήρθε για να μείνει, δικαίως κάποιοι γονείς μπορεί να ανησυχήσουν. Είναι φυσιολογικό για ένα 4χρονο παιδί να κλέψει ένα γλειφιτζούρι- τι συμβαίνει όμως όταν κλέβει γλειφιτζούρια ένας 12χρονος; Σε αυτήν την περίπτωση, μάλλον πρέπει να ζητήσετε τη βοήθεια κάποιου ειδικού.

Πηγή: ΤΑ ΝΕΑonline